IKT-bok (Beheerdershandleiding) - en to nl translation catalogue (764 entries)

note: Tag: title
en: ICT administration manual for Skolelinux
nl: Skolelinux beheerdershandleiding

note: Tag: remark
en: The document has subsequently been revised by, among others, Klaus Ade Johnstad, Petter Reinholdtsen and Harald Thingelstad.
nl: Dit document is aangepast door, onder andere, Klaus Ade Johnstad, Petter Reinholdtsen and Harald Thingelstad.

note: Tag: title
en: <title>Introduction</title>
nl: <title>Inleiding</title>

note: Tag: title
en: Skolelinux background
nl: Skolelinux achtergrond

note: Tag: para
en: A voluntary communal effort was started in the summer of 2001 to make free software available for schools. This collaborative project has a twofold objective. On the one hand, the project aims at reducing the schools' software budgets. On the other, the project will offer software which meets the official requirements for electronic tools in Norwegian schools.
nl: In de zomer van 2001 werd in Noorwegen een vrijwilligers project opgezet met als doel het beschikbaar maken van vrije software aan scholen. Dit project zou de scholen voorzien van software die voldoet aan de officiële vereisten voor elektronische hulpmiddelen in Noorse scholen,en dit tegen lagere kost.

note: Tag: para
en: The project leader and pioneer for Skolelinux is Knut Yrvin. About 30 other computer savvy persons have, without compensation, used their spare time to develop free software in order to create a Skolelinux distribution. Things needing adjustment include language <footnote> <para> so that all programs are in Bokmaal, Nynorsk and Sami </para> </footnote> , technical issues, and setup configuration to ensure the proper working of applications and services.
nl: De pionier en project leider van Skolelinux is Knut Yrvin. Daarnaast hebben ongeveer 30 computervrienden, zonder compensatie, hun vrije tijd gebruikt om Skolelinux te creëeren. Er waren meerdere dingen die aanpassing vergden, waaronder vertalingen <footnote> <para> zodat alle gebruiker programma's beschikbaar zijn in Bokmål, Nynorsk en Sami </para> </footnote> , technische zaken, en een initiële configuratie die de juiste werking van applicaties en netwerkdiensten verzekerd.

note: Tag: para
en: It should be obvious from the name <quote>Skolelinux</quote> (Linux for Schools) that the software is based on Linux, which is <quote>open source</quote> or free software. This makes it possible for users and developers to modify and re-publish the source code. Such open licenses also makes it possible to translate applications to any desired language, as well as tailor the distribution to the needs of schools.
nl: Uit de naam <quote>Skolelinux</quote> (Linux voor scholen) komt naar voren dat de software gebaseerd is op Linux, een van de bekende elementen uit de <quote>vrije software/open source</quote> wereld. Dit maakt het voor zowel gebruikers als ontwikkelaars mogelijk om de broncode aan te passen en deze aanpassingen aan andere beschikbaar te maken. Een van de meer opvallende instanties hiervan is het vertalen van de software naar elke gewenste taal. Ook is het dus mogelijk om de distributie aan te passen aan de noden van de scholen.

note: Tag: para
en: The suite of programs consists of user software for workstations, services and server software. <footnote> <para> The expression ``server'' is often used in this connection. </para> </footnote> The collection of applications and services will be put together according to what is needed in order to offer pupils the electronic tools they require, and what is needed to run a network in an efficient manner.
nl: De programma's die Skolelinux beschikbaar stelt bestaan uit een mengeling van gebruikerssoftware vor werkstations, netwerksoftware en server software. <footnote> <para> De uitdrukking <quote>server</quote> wordt vaak gebruikt om een server software package aan te duiden. </para> </footnote> De richtlijnen die we hanteren om deze software collectie samen te stellen zijn de noodzaak om leerlingen de vereiste elektronische hulpmiddelen beschikbaar te stellen, en de wens om het (school)netwerk op een efficiente, probleemloze manier te doen draaien.

note: Tag: para
en: The Skolelinux project is not aimed at competing with other suppliers in the market, but will be a solid and cheap alternative to current systems. It achieves this in part because Linux will function on hardware old enough to not support other up-to-date systems. Linux is cost effective, both with regard to hardware requirements and the cost of software.
nl: Het Skolelinux project heeft niet de bedoeling in competie te treden met andere leveranciers. De bedoeling is een goed en goedkoop alternatief voor de huidige systemen dat als een basis kan gebruikt worden door de leveranciers. Linux is kost-effectief zowel van uit het oogpunt van benodigde hardware, als uit oogpunt van benodigde software.

note: Tag: para
en: Computer software changes rapidly, and pupils should be able to handle the software they will encounter in school and at work for many years to come. Therefore, it is important for the pupils to become able to make use of electronic tools in general, not just learn <quote>recepies</quote> for handling specific applications by heart.
nl: Computer software verandert snel, toch dienen leerlingen om te kunnen gaan met de software die ze in toekomstige jaren op school en op het werk zullen tegen komen . Daarom is het belangrijk om dat leerlingen leren om met elektronische hulpmiddelen leren om gaan op een algemene manier, en niet enkel door middel van recepten die op bepaalde programma's van toepassing zijn.

note: Tag: para
en: Large sections of the IT industry now agrees that open software such as Linux will form a common foundation for the majority of the tools that are used. There's simply a limit to how many times one will agree to pay for the very same basic tools that one has been using for years. It thus seems fairly certain that pupils will reencounter free, recyclable software at later points in their lives.
nl: Grote en groeiende delen van de IT industrie zijn vandaag eens dat open source software zoals Linux een gemeenschappelijke basis zullen voorzien voor de meerderheid van de gebruikte hulpmiddelen. Er is nu eenmaal een limiet aan het aantal keren dat men bereid is om te betalen voor dezelfde basishulpmiddelen die men al jaren gebruikt. Het lijkt dus vrij zeker dat leerlingen later te maken zullen krijgen met vrije, herbruikbare software .

note: Tag: para
en: The Skolelinux distribution also meets the requirements of the Norwegian <quote>Fiberskolen</quote> (fiber networks in schools) project, which aims to give all schools access to broadband networks.
nl: De Skolelinux distributie voldoet aan de vereisten van het Noorse <quote>Fiberskolen</quote> (glasvezel netwerken in scholen) project, dat als doel heeft alle Noorse scholen te voorzien van breedband netwerken.

note: Tag: title
en: Guide to the ICT administration manual
nl: Overzicht handleiding ICT-beheer

note: Tag: para
en: This book has been made specifically by the Skolelinux project to assist the system administrator.It should be of help in getting to know various packages and services included in the software suite. Knowing what the different parts are, and where they are, simplifies administration, maintenance and securing of the system.
nl: Dit boek is gemaakt door het Skolelinux projekt om de systeem beheerder te helpen. Dit boek geeft u een startpunt bij het vertrouwd raken met de verschillende programma's en netwerkdiensten die (door Skolelinux) aangeboden worden. Kennis van wat de verschillende delen zijn, en hoe ze werken vereenvoudigd administratie, onderhoud, en beveiliging van het systeem.

note: Tag: para
en: This book requires no more than basic knowledge of computers, i.e. the reader should have some experience using a computer, and know the difference between a mouse and a keyboard. As all applications and services are new to most people, we will take you carefully through a test installation. This is followed by a description of software packages that are worth knowing about, particularly on the server side.
nl: Om dit boek te kunnen volgen hebt u enkel een basiskennis van computers nodig, i.e. de lezer heeft wat computerervaring nodig en kent bijgevolg het verschil tussen een muis en een toetsenbord. Aangezien de programma's en diensten nieuw zijn voor de meeste lezers, zullen we u stap voor stap door een testinstallatie lopen. Daarna geven we een beschrijving vande belangrijke software packages, met nadruk op de serverkant.

note: Tag: para
en: This book is meant to be a <quote>howto</quote> for getting started with the installation and configuration of the Skolelinux distribution. It also deals with how to administer and maintain the system. First and foremost, it is an introduction to Skolelinux which will help a system administrator in the initial phase.
nl: Dit boek heeft de bedoeling een <quote>howto</quote> te zijn voor het installeren en configureren van de Skolelinux distributie. Het behandeld ook de adminsitratie en onderhouds taken van het systeem. Het is eerst en vooral een introductie in Skolelinux die de beginnende systeem beheerder helpt.

note: Tag: title
en: Parts of the book
nl: Onderdelen van het boek

note: Tag: para
en: We have chosen to divide the book into two parts:
nl: Dit handboek bestaat uit twee delen:

note: Tag: para
en: <para>Installation and configuration</para>
nl: <para>Installatie en configuratie</para>

note: Tag: para
en: System Overview
nl: Systeem overzicht

note: Tag: para
en: It is very important for this book to be written in an understandable manner, so that the switch from other systems will be as smooth as possible. If there is any information here that you feel is unclear, or which is missing from the book, please contact us at linuxiskolen@skolelinux.no, and we will look into it.
nl: Dit boek is geschreven vanuit het oogpunt om verstaanbaar te zijn, zodat de overschakeling van een ander systeem zo vlekkeloos mogelijk verloopt. Indien u vindt dat bepaalde stukken onduidelijk of onvolledig zijn, vragen we u om contact op te nemen via het emailadres linuxiskolen@skolelinux.no, zodanig dat we dit kunnen verbeteren.

note: Tag: title
en: <title>Installation and configuration</title>
nl: <title>Installatie en configuratie</title>

note: Tag: para
en: You can choose different profiles while installation.
nl: U kunt bij de installatie verschillende profielen kiezen.

note: Tag: title
en: Main-Server
nl: Hoofd-server

note: Tag: para
en: We describe here, how to install the skolelinux main server.
nl: Hier beschrijven hoe een Skolelinux 'hoofd-server' installeert.

note: Tag: title
en: Installing the main server
nl: Installatie van de hoofdserver

note: Tag: para
en: The central network services run on the main server. This computer can be located anywhere, for example in the basement. The services that are usually run on the main server include DNS, DHCP, CUPS, user files via NFS, and the user data via LDAP.
nl: De hoofd-server is de machine waar alle centrale netwerkdiensten draaien. De physieke locatie van deze computer is onbelangrijk zolang er een verbinding met de rest van het netwerk aanwezig is. De diensten die de hoofdserver beschikbaar stelt omvatten onder andere DNS, DHCP, CUPS, gebruikerbestanden via NFS, en de gebruikersgegevens via LDAP.

note: Tag: para
en: Requirements:
nl: Vereisten:

note: Tag: para
en: Hard disk space: 3 GB for the basic installation plus enough space for the user's files (for example XXX MB for each user).
nl: Benodigde harde schijfruimte: 3 GB voor de basisinstallatie, met aanvullend voldoende ruimte voor de gebruikersbestanden (bv. XXX MB per gebruiker).

note: Tag: title
en: The installation, step by step:
nl: De installatie stap-bij-stap:h

note: Tag: para
en: The computer should be able to boot from the CD-Rom. If this is not possible you will need to have a Skolelinux floppy boot disk.
nl: De computer dient in staat te zijn om vanaf CD op te starten. Wanneer dit niet mogelijk is dient u een Skolelinux opstartdiskette te gebruiken.

note: Tag: para
en: Check the BIOS boot sequence settings. If necessary change the settings so that the BIOS will boot from the CD-ROM first. If the BIOS does not allow the computer to boot from the CD-ROM drive, you will need to obtain or make a set of Skolelinux boot floppies (2 floppy disks).
nl: U dient de de BIOS-instellingen na te gaan, en indien nodig te veranderen zodat het BIOS als eerste probeert om vanaf CD op te starten. Wanneer uw computer niet vanaf CD kan opstarten dient een set van Skolelinux opstartdiskettes (2 diskettes) aan te maken.

note: Tag: para
en: Put the current Skolelinuc installation CD-ROM in the CD drive and boot the computer. The computer will then boot into the Skolelinux installation program.
nl: Plaats de meest recente Skolelinux installatie-CD in het CD-station en start de computer op. U komt dan in het Skolelinux installatieprogramma terecht.

note: Tag: para
en: Choose a Language
nl: Welke taal wilt u?

note: Tag: para
en: Use the keys "arrow up" or "arrow down" to choose the line with your language.
nl: Met behulp van de 'pijl omhoog' en 'pijl omlaag' toetsen kunt u de voor het systeem en de installatie gewenste taal aangeven.

note: Tag: para
en: Use 'Enter' to accept the choice and to move on to the next step.
nl: Gebruik 'Enter' om uw keuze te bevestigen en naar de volgende stap door te gaan.

note: Tag: para
en: You can observe the Skolelinux installer files being loaded.
nl: U ziet nu hoe de Skolelinux installatie-bestanden geladen worden.

note: Tag: para
en: Choose the "Skolelinux Profile"
nl: Welk Skolelinux profiel wilt u?

note: Tag: para
en: Read the Explanation of the Skolelinux Profile choices
nl: Gelieve de weergegeven beschrijving van de verschillende Skolelinux-profielen te lezen

note: Tag: para
en: "Continue" with 'Enter'
nl: 'Enter' om door te gaan

note: Tag: para
en: Choose the profile Main server
nl: U dient het profiel 'Hoofdserver' te kiezen

note: Tag: para
en: With "arrow up" or "arrow down" mark your choice, with the space key choose (place an "x" before) your profile, for example
nl: Met behulp van de 'pijl omhoog' en 'pijl omlaag' gaat u naar de gewenste profielen, en met spatie kunt u een of meerdere profielen uitkiezen (er verschijnt een 'x' voor de uitgekozen profielen). bijvoorbeeld

note: Tag: para
en: [x] Main-Server
nl: [x] Hoofd-Server

note: Tag: para
en: You can observe the kernel modules being loaded.
nl: U ziet nu hoe de kernelmodules geladen worden.

note: Tag: para
en: Choose to "Automatically partition hard drives"
nl: U dient 'Automatische schijfindeling' te kiezen

note: Tag: para
en: Here you have two choices. Yes will automatically partition the hard disk. No will allow you to manually chose the sizes for the variouis partitions. BE VERY CAREFUL. Choosing "Yes", the automatic method, will delete EVERYTHING that is on your hard disk. Before choosing "Yes" be sure that there is no necessary data on the hard disk.
nl: U heeft hier twee keuzes: Ja zal de shijf automatisch indelen. Nee laat u toe om de partitiegroottes handmatig te kiezen. LET OP: De automatische indeling zal ALLE informatie op uw harde schijf wissen. Voor u 'Ja' kiest, gaat u dus best na of er nog belangrijke gegevens op uw harde schijf staan.

note: Tag: para
en: The simple choice is "Yes" 'Enter'
nl: De eenvoudige keuze is 'Ja' 'Enter'

note: Tag: para
en: The hard disk will now be partitioned and Skolelinux files will be copied to and installed onto the hard disk. This will take some time.
nl: De harde schijf wordt nu ingedeeld en de Skolelinux bestanden worden naar uw harde schijf gekopieerd en geinstalleerd. Dit duurt even.

note: Tag: para
en: You can now "Finish the installation and reboot"
nl: U kunt nu 'Installatie beeindigen en heropstarten' kiezen.

note: Tag: para
en: The CD will be ejected and the computer will need to be rebooted. Be sure that all cd's and floppy's have been removed from the computer before the reboot takes place.
nl: De CD wordt uitgeworpen en de computer dient heropgestart te worden. Let erop dat alle CD's en diskettes uit de betreffende stations gehaald zijn voor u de computer heropstart.

note: Tag: para
en: Continue with 'Enter'
nl: 'Enter' om door te gaan

note: Tag: para
en: Before the reboot takes place, enter the BIOS and change the boot sequence so that the comupter will boot from the hard disk first. Then continue the boot process.
nl: Voordat de herstart door gaat, dient u de BIOS-instellingen in te stellen zodat de computer eerst vanaf de harde schijf probeert op te starten. U kunt vervolgens het opstartproces hervatten.

note: Tag: para
en: Password Setup
nl: Wachtwoord instellingen

note: Tag: para
en: Please read the information about password setup ver carefully. Before you enter the root account's password you should be careful to define a useful and secure password. (Currently it is difficult to change this password.) This password allows full access to the server including LDAP access.
nl: Gelieve de informatie betreffende de wachtwoordinstellingen zorgvuldig te lezen. Het wachtwoord voor de beheerdersaccount (root) dient erg goed en dus veilig te zijn. (Het is momenteel niet makkelijk om dit wachtwoord te veranderen. Bezit van dit wachtwoord geeft volledige toegang en controle over de server, inclusief de gebruikersgegevens (LDAP).

note: Tag: para
en: Enter the root password.
nl: U dient het 'root'-wachtwoord (dit is het beheerderswachtwoord) in te voeren.

note: Tag: para
en: Repeat the password to verify it.
nl: Het wachtwoord dient ter bevestiging een tweede maal ingevoerd te wroden

note: Tag: para
en: Additional program packages need to be installed and the system needs to be configured.
nl: Het systeem dient nog ingesteld te worden, en aanvullende programma's moeten nog geïnstalleerd worden.

note: Tag: para
en: "Configuring" the system
nl: Het systeem configureren

note: Tag: para
en: Return the Skolelinux installation CD-ROM to the cd drive.
nl: U dient de Skolelinux installatie-CD terug in het CD-station te plaatsen.

note: Tag: para
en: 'Enter' to continue.
nl: 'Enter' om door te gaan.

note: Tag: para
en: Additional program packages will now be automatically installed and configured. This may take a long time.
nl: Aanvulende pakketten worden nu automatisch geïnstalleerd en geconfigureerd. Dit kan enige tijd duren.

note: Tag: para
en: After the packages are in stalled the CD-ROM will be ejected.
nl: Eens de pakketten geïnstalleerd zijn zal de CD uitgeworpen worden.

note: Tag: para
en: The basic installation of Skolelinux is now finished. You will now be presented with the login prompt "login" and can login as root with the root password.
nl: De basis Skolelinux-installatie is nu klaar. U krijgt zometeen de aanmeldpromt 'login' te zien, waar u zich kunt aanmelden als de gebruiker 'root' (met het net gekozen wachtwoord).

note: Tag: title
en: <title>Workstation</title>
nl: <title>Werkstation</title>

note: Tag: title
en: Thin-Client-Server
nl: Thin-client-server

note: Tag: title
en: Standalone-Extras
nl: Standalone-Uitbreidingen

note: Tag: title
en: Integrated Main and Terminal Server
nl: Geïntegreerde hoofd- en thin-client-server

note: Tag: para
en: The objective of this chapter is to provide a step-by-step description of how a test installation of Skolelinux should be carried out, so that you, the system administrator, will encounter as few problems as possible. The installation itself is constructed along a <quote>cake</quote> model, where each slice of the cake is a part of the complete test system. Each slice is made up of smaller parts, an each part is described in detail. When all the slices are put together, a complete cake emerges, and we have reached our goal of having a functioning and user-friendly system.
nl: Het doel van dit hoofdstuk is het voorzien van een stap-bij-stap beschrijving van de installatie van Skolelinux, zodat er zo min mogelijk problemen optreden. De installatie zelf bestaat uit verschillende optionele delen, die samen het volledige testsysteem opmaken. Elk deel bestaat uit een aantal stappen, die elk in detail beschreven zijn. Eens alle delen in plaats gebracht zijn is het resultaat een functionerend en gebruikersvriendelijk systeem.

note: Tag: title
en: List of equipment for the test installation
nl: Materiaal vereist voor de testinstallatie.

note: Tag: para
en: Before we start out making the cake, it is important that we have all necessary ingredients. Without these, it will be hard to follow the recipe. The main ingredients are:
nl: Voor we starten is het belangrijk dat we alle noodzakelijke ingredienten beschikbaar hebben. Volgende dingen zijn nodig voor de beschreven testinstallatie:

note: Tag: para
en: 1 Workstation computer
nl: 1 Werkstation computer

note: Tag: para
en: 1 HUB or switch
nl: 1 HUB of switch

note: Tag: para
en: 5 Network cables
nl: 5 Netwerk kabels

note: Tag: para
en: one twisted pair crosslink cable (tp) <footnote> <para> Twisted Pair. The wires in the cable are twisted together in pairs in order to dampen the noise from other electrical equipment. </para> </footnote> for debugging
nl: 1 crosslink twisted pair kabel (tp) <footnote> <para> Twisted Pair: de draden in de draad zijn in paren rond elkaar gedraaid om de interferentie van ander elektrische toestellen te beperken. </para> </footnote> voor probleemoplossing.

note: Tag: para
en: 1 Existing connection to the internet (and possiby other networks).
nl: 1 bestaande verbinding met het internet (en eventueel andere netwerken).

note: Tag: para
en: 1 Skolelinux distribution
nl: 1 Skolelinux distributie CD

note: Tag: para
en: There are three different types of computers on this list. The reason for this is that they have different hardware specifications, with regard to CPU speed, memory size and type of harddrive. The server should be a relatively powerful machine, exactly _how_ powerful depends on exactly what tasks it is actually meant to fulfill. In this case the server computer will be used as a thin client server, so the specifications depend on how many thin clients it will be serving.
nl: Er staan drie types computers op deze lijst, waarbij elk type verschillende hardware vereisten heeft betreffende CPU snelheid, geheugen, en type harde schijf. De server is bij voorkeur een krachtige machine, hoe krachtig hangt af van welke taken hij uiteindelijk zal moeten vervullen. Voor deze testinstallatie zal de server naast z'n gewone taken dienst doen als een thin client server, en dus hangen de nodige kracht af van het aantal thin clients dat aangesloten zal worden.

note: Tag: para
en: The workstation does not need to be as powerful as the Thinclient Server. But it should have sufficient capacity, as all processing is done locally on this computer, just like on an ordinary PC. The thin clients have even less need for power, as they will exploit the server's memory (RAM) and storage capacity (harddrive).
nl: Werkstations hoeven niet zo krachtig te zijn als de Thin-client-server. Een werkstation dient wel voldoende krachtig te zijn aangezien alle rekenwerk lokaal, door het werkstation gedaan wordt, net zoals op een gewone PC. Thin-clients hebben het minste rekenkracht nodig, aangezien zij gebruik maken van het geheugen (RAM), en harde schijfruimte van de server.

note: Tag: para
en: For the network which takes care of the communication between the machines, network cables are needed, as well as a hub or router. Hubs and routers are <quote>traffic controllers</quote> that make sure more than two machines can stay in touch with each other.
nl: Voor het netwerk waarover de communicatie tussen de verschillende machines verloopt, zijn netwerk kabels nodig, evenals een hub of router. Hubs en routers zijn <quote>verkeersregelaars</quote> die er voor zorgen dat meer dan twee machines contact kunnen onderhouden.

note: Tag: para
en: There is also a need for a connection to the internet and any other outside networks that are to be used. This could be through an ISDN router, and ADSL router, a fixed broadband connection etc.
nl: Daarnaast is er een verbinding noodzakelijk met het internet en eventuele andere buitenschoolse netwerken die gebruikt zullen worden. Dit kan verlopen via een ISDN router, ADSL router, vaste breedband verbinding, enz.

note: Tag: title
en: Hardware specifications
nl: Hardware specificaties

note: Tag: para
en: We would like to say something about minumum specifications for the various computers and other equipment. <footnote> <para> Also known as ``hardware'' </para> </footnote> . In general, it pays to use better equipment than what is specified as the minimum requirements for a test installation. If we focus on the computers, they should all have
nl: Onderstaand geven we richtlijnen over de minimum specificaties voor de verschillende computers en uitrusting. <footnote> <para> Dit is dus alle 'hardware'. </para> </footnote> Algemeen kunt u stellen dat het nooit verkeerd is om hardware te gebruiken dat beter is dan de minium vereisten. Alle gebruikte computers dienen te beschikken over:

note: Tag: para
en: pci/agp type video card
nl: pci/agp type videokaart

note: Tag: para
en: pci type network card
nl: pci type netwerkkaart

note: Tag: para
en: Keyboard and mouse
nl: Toetsenbord en muis

note: Tag: para
en: In addition, the thin client server computer has to have two network cards, preferably two different ones.
nl: Daarnaast hebben thin client server computers een tweede netwerkkaart nodig.

note: Tag: para
en: Minmum requirements for a thin client server serving up to 4 thin clients are:
nl: Minimum vereisten voor een thin client server die maximaal 4 thin clients bedient zijn:

note: Tag: para
en: Harddrive: 2 GiB + 2 times the amount of RAM
nl: Harde schijf: 2 GiB + 2 keer de hoeveelheid RAM-geheugen

note: Tag: para
en: If more than 4 thin clients are to be served, the computer must be upgraded.
nl: Indien er meer dan 4 thin clients aangesloten zullen worden dient de hardware krachtiger te zijn.

note: Tag: para
en: A workstation should at least have:
nl: Een werkstatien heeft als minimum vereisten:

note: Tag: para
en: Memory: 64 MiB
nl: Geheugen: 64 MiB

note: Tag: para
en: Minimum requirements for a thin client machine:
nl: Een thin client machine heeft als minimum vereisten:

note: Tag: para
en: Memory: 24 MiB
nl: Gegeugen: 24 MiB

note: Tag: para
en: pci/agp type video card is not necessary
nl: pci/agp type videokaart is niet noodzakelijk

note: Tag: para
en: An isa type network card is ok (but NOT recommended!), e.g. 3com509
nl: Een isa netwerkkaart kan ook (dit wordt wel NIET aangeraden), bv. 3com509

note: Tag: para
en: The minimum specifications for a HUB are:
nl: De minium vereisten voor een hub zijn:

note: Tag: para
en: Speed: 10 Mb/s
nl: Snelheid: 10 Mb/s

note: Tag: para
en: Ports: 4
nl: Aantal poorten: 4

note: Tag: para
en: Now that we have been through the computer requirements, what remains is the printer, network cables and existing connections. The printer should be a normal printer, the network cables should fit the network cards and the HUB. We assume there is an existing network at the site, which the system should be tested against.
nl: Naast de computer hardware blijft nog over de printer, netwerk kabels en de bestaande verbinding. De printer is een normale printer, de netwerk kabels dienen overeen te komen met de netwerkkaarten en de hub.

note: Tag: para
en: We are now done with the requirements for conducting a test installation of the Skolelinux distribution, and will proceed to the installation itself.
nl: Dit was het wat betreft de vereisten voor een testinstallatie van de Skolelinux distributie, we zullen nu verder gaan met de eigenlijke installatie.

note: Tag: title
en: Installation of thin client server profile
nl: Installatie van een thin client server

note: Tag: para
en: The first slice of this cake of ours is to get Skolelinux installed on a server for the thin clients.
nl: Onze eerste taak voor de installatie is het installeren van Skolelinux op een thin client server.

note: Tag: para
en: The requirements listed above represent the absolute lower limit for hardware to be able to run the Skolelinux server. It really pays to use a machine with somewhat better specifications, to avoid capacity problems. And if the thin clients and the server are to have internet access, the server must have two network cards. Before you start installing, you connect the cable from the existing network to the upper of the two network cards. It is also important to remember that the installation is going to ERASE everything on your harddrive, so if there's anything there you'd like to keep, now is the last time to make a backup of your data.
nl: De bovenvernoemde vereisten geven de absolute ondergrens aan voor de hardware van de Skolelinux server. Om capaciteitsproblemen te vermijden is het nuttig een sterkere computer te gebruiken. Verder dient u er rekening mee te houden dat om internet toegang mogelijk te maken, de thin client server 2 netwerkkaarten nodig heeft. Alvorens de installatie te beginnen verbindt u de netwerkkabel van het bestaande netwerk met de bovenste van de twee netwerkkaarten. Hou er ook rekening mee dat de installatie alles wat op de harde schijf staat VERWIJDERD, zorg dus dat u een backup gemaakt heeft van alles wat u wilt bewaren.

note: Tag: para
en: Start the computer and enter the Basic Input Output System, BIOS. Instructions on how to enter BIOS are displayed on your screen just after booting. The command for this varies between suppliers, but the most common ones use the DELETE,F1 or F2 keys. A standard message is: 'To enter setup press: 'F1'
nl: Start de computer op en ga het BIOS (Basic Input Output System) in. Instructies over hoe u het BIOS binnenkomt verschijnen op het scherm net na het opstarten van een PC. De toetsencombinatie verschilt van PC tot PC, maar meestal wordt DELETE, F1, of F2 gebruikt.

note: Tag: para
en: Now that you are in the BIOS, you must set the computer's BOOT sequence to start from CD-ROM. Then you save your changes and end the BIOS setup.
nl: Eens in het BIOS dient u de boot sequence van uw pc in te stellen zodat hij eerst probeert om van CD-ROM te booten. Als u dat gedaan heeft bewaart u uw veranderingen en verlaat u het BIOS.

note: Tag: para
en: If you are not able to start the machine from the CD-ROM player, you will have to use floppy disks. There are different floppies, depending on the reasonn you cannot start the installation directly from CD-ROM. You find them on the Skolelinux CD in the <quote>install</quote>-directory. There you will also find the program rawrite2.exe, which you need to make these floppy disks from an MS Windows machine.
nl: Indien de installatieprocedure niet draait vanaf de CD-ROM, dient u floppies te gebruiken. Er zijn verschillende floppies afhankelijk van de reden waarom de installatie niet direct vanaf de CD-ROM draait. De floppies zijn te vinden op de Skolelinux CD in de <quote>install</quote> folder. Daar vindt u ook het programma rawrite2.exe, dat u nodig heeft om de floppies te creëeren vanop een MS Windows machine (vanop een linux machine gebruikt u dd).

note: Tag: title
en: Normally, the machine can boot from CD-ROM, but is not able to do so with Skolelinux
nl: Normaal kan de computer vanaf de CD booten, maar dit niet lukt met de Skolelinux CD:

note: Tag: para
en: Make a start floppy from the file sbm.bin. On a linux/unix computer you do the following as root:
nl: Maak een boot diskette aan met het smb.bin bestand. Op een linux/unix pc doet u dit (als root) met het commando:

note: Tag: para
en: On an MS Windows machine you doubleclick on rawrite2.exe, and type
nl: Op een MS Windows pc dubbelklikt u rawrite2.exe, typ vervolgens:

note: Tag: para
en: and then
nl: en vervolgens

note: Tag: para
en: You can start the installation from this floppy disk . Later, when installing the packages, you will have access to the Skolelinux CD.
nl: U kan vervolgens de installatie starten via deze diskette, u zal dan later, tijdens het installeren van de packages, de Skolelinux CD terug nodig hebben.

note: Tag: title
en: The computer is not able to boot from CD-ROM
nl: De computer is niet in staat vanaf CD te booten

note: Tag: para
en: In this case, you need to make two floppies,root.bin and rescue.bin. You can find these files in the same place as mentioned in section <xref linkend="bootdisks"/>, and you make them in the same way, too. The procedure for installing this way is to start out with root.bin, and then follow the instructions on the screen.
nl: In dat geval dient u twee diskettes aan te maken. Een eerste met root.bin, en een tweede rescue.bin. Deze bestanden en instructies vindt u in sectie <xref linkend="bootdisks"/>. U start de installatie vervolgens met de root.bin-diskette, daarna volgt u gewoon de instructies op het scherm.

note: Tag: title
en: Installation from CD
nl: Installatie vanaf CD

note: Tag: para
en: After the BIOS is correctly configured, you can insert the CD in the machine and restart it. Now the installation process begin.
nl: Tijdens de installatie hoeft u slechts twee vragen te beantwoorden: Welke localizatie (i.e. taal en landinstellingen) wilt u voor als standaard voor de gebruikers van de computer, en welk installatie profiel wilt u voor deze computer.

note: Tag: para
en: There are two questions you have to decide on during the installation: What language will be the standard for the users of the computer, and what the function of the machine will be.
nl: Tijdens de installatie dient u twee vragen te beantwoorden: Welke taal u voor gebruikers van dit systeem als standaard wilt instellen, en in welke functie u dit systeem wilt inzetten.

note: Tag: para
en: There are four function options:
nl: Er zijn vier installatie profielen:

note: Tag: para
en: <para>Workstation</para>
nl: <para>Werkstation</para>

note: Tag: para
en: Standalone for home use
nl: Standalone voor thuisgebruik

note: Tag: para
en: All of these may be combined, but there shall only be _one_ server on a network in a Skolelinux installation.
nl: Het is mogelijk om meerdere, of zelfs alle, profielen op dezelfde computer te installeren. Wel dient u er rekening mee te houden dat er MAXIMAAL 1 computer het server profiel mag geinstalleerd hebben binnen het netwerk van de Skolelinux installatie.

note: Tag: para
en: Follow the instructions on the screen. Remember that you will be installing a thin client server on the machine, so that you may connect thin clients to it later.
nl: Volg bij de installatie de instructies op het scherm. Herinner dat we een thin client server op de machine zullen installeren, zodat u er later thin clients mee kan verbinden.

note: Tag: para
en: We will go through what is to be done step-by-step.
nl: We zullen de benodigde stappen een voor een doorlopen.

note: Tag: para
en: What should be at the top of the menu field is indicated in bold.
nl: Wat bovenaan het menu staat is in het vet aangegeven.

note: Tag: para
en: how the Skolelinux CD should be installed. The description here may deviate somewhat from your experience, depending on the make of your computer.
nl: De beschrijving die we geven kan hier en daar afwijken van wat u zult ervaren, afhankelijk van het type computer waarop u installeerd.

note: Tag: para
en: In the following guidelines, the first part consist of a point in the text at the top of the screen. The next parts are the choices we have inserted in sequence. Comments to aid the readers has been added in parentheses.
nl: In de zometeen volgende aanwijzingen bestaat het eerste punt telkens uit de text bovenaan het scherm. De andere zijn in volgorde gegeven. Opmerkingen om de lezer te helpen zijn toegevoegd tusen haken.

note: Tag: para
en: First part of the installation (debian-installer)
nl: Eerste deel van de installatie (debian-installer)

note: Tag: para
en: Boot from CD. Push &lsqb;enter&rsqb; at the 'boot:' prompt, and wait for a menu with two options to appear.
nl: Boot van CD. Druk &lsqb;enter&rsqb; bij 'boot:' prompt, en wacht tot er een menu met twee vragen verschijnt.

note: Tag: para
en: Select the locale for the language and region you whish to use as standard.
nl: Selecteer de locale ocde voor de taal en de regio die u wenst als standaard te gebruiken.

note: Tag: para
en: Select what package profiles should be installed on the computer.The chosen package profiles are marked <quote>(selected)</quote>. The choice of profile controls the partitioning and installation of packages.
nl: Selecteer welk packages profiel op deze computer dient gebruikt te worden. Het gekozen package profile zijn <quote>(selected)</quote> gemarkeerd. De keuze van het profiel bepaald de partitionering en installatie van packages.

note: Tag: para
en: Answer 'yes' (&lsqb;enter&rsqb;) to the question of whether it is OK to lose all data on the harddrive. This choice will _REMOVE ALL DATA ON ALL HARDDRIVES ON THE MACHINE_!! Answer 'no' if you are not prepared to lose all data on the computer's harddrives.
nl: Antwoord 'ja' (&lsqb;enter&rsqb;) op de vraag of u bereid bent om alle data op de harde schijf te verliezen. Opgelet: deze keuze VERWIJDERD ALLE DATA VAN ALLE HARDE SCHIJVEN IN DE MACHINE!! Antwoord 'no' indien u dit niet wilt.

note: Tag: para
en: Answer 'Continue' when asked to remove the CD and prepare the machine for boot from hard disk.
nl: Antwoord 'Ga door' wanneer er gevraagd wordt de CD te verwijderen en de mahine klaar te maken voor booten van harde schijf.

note: Tag: para
en: Second part of the installation (base-config)
nl: Tweede deel van de installatie (base-config)

note: Tag: para
en: Fix any BIOS setups so that the machine boots from the harddrive.
nl: Verander indien nodig de BIOS instellingen zodat de computer vanop de harde schijf boot.

note: Tag: para
en: Read and understand the information regarding root password (system administrator's password).Enter desired root password twice.
nl: Lees en versta de informatie betreffende het root (de systeem beheerder) wachtwoord. En voer het gekozen wachtwoord tweemaal in.

note: Tag: para
en: Follow the request to replace the CD that was removed for boot from CD, and push &lsqb;enter&rsqb;.
nl: Geef gevolg aan de vraag om de CD terug in de drive te paatsen en druk &lsqb;enter&rsqb;.

note: Tag: para
en: Wait for information that the installation was successful, alternatively first a message that some things went wrong, followed by the confirmation that the installation was successful. Push &lsqb;enter&rsqb; to proceed.
nl: Wacht op de boodschap dat de installatie succesvol beeindigt is, of op de boodschap dat hoewel sommige dingen niet honderd procent verlopen zijn, de installatie succesvol was. Druk vervolgens op &lsqb;enter&rsqb; om door te gaan.

note: Tag: para
en: The installation should now be finished, and everything set up to work out-of-the-box.
nl: De installatie is nu klaar, en alles zou moeten werken.

note: Tag: para
en: Log in as 'root' (system administrator), and enter the password you gave during installation.
nl: Log in als 'root' (systeem beheerder), voer hierbij het wachtwoord in dat u daarnet tijdens de installatie gekozen hebt.

note: Tag: para
en: If the graphical login is not displayed, it can be started by entering <command>/etc/init.d/kdm restart</command> at the command prompt (followed by &lsqb;enter&rsqb;). If the monitor is not able to synchronize, you are returned to the text based shell. Try changing the X configuration by writing <command>dpkg-reconfigure xserver-xfree86</command>.
nl: Wanneer u geen grafische aanmelddialoog ziet kunt u deze alsnog opstarten door het commando '/etc/init.d/kdm restart' in te tikken op een command line (gevolgd door &lsqb;enter&rsqb;). Als de monitor-synchronizering niet lukt keert u automatisch terug naar een command line omgeving. Probeer in dat geval uw X-configuratie aan te passen via het commando <command>dpkg-reconfigure xserver-xfree86</command>.

note: Tag: title
en: Some initial system administraton
nl: Enkele initiële beheerstaken

note: Tag: para
en: Webmin is used for administering and setting up the computer. This is the tool used for adjusting network functionality, keeping track of users and a host of other tasks.
nl: We maken gebruik van Webmin voor het beheren en instellen van de computer. Via deze tool kunnen we de netwerk functionaliteit aanpassen, gebruiker accounts beheren, en daarnaast tal van andere (beheer) taken uitvoeren.

note: Tag: para
en: Now we are going to connect to Webmin for the first time, take a peek at it, and add a few new users for the test installation. Further used of Webmin and creation of many users, e.g. a set of classes, will be described later.
nl: We gaan nu voor het eerst met Webmin verbinding maken, deze tool bekijken, en een paar gebruikers toevoegen voor de testinstallatie. Een uigebreidere instructie voor Webmin en het aanmaken van grote groepen gebruiken, en een set van klassen, volgen later.

note: Tag: title
en: Responsibility and risk
nl: Verantwoordelijkheid en risico

note: Tag: para
en: Warning: The <quote>root</quote> user account, which was created during installation, is the only user that is capable of modifying all of the system. This entails the power of doing whatever you want, but also brings with it great responsibility. When you're working as root, you could very well inadvertently destroy the whole system through an oversight, and it's hardly ever possible to easily restore everything from the wastebasket.
nl: Waarschuwing: De <quote>root</quote> gebruiker, die aangemaakt is gedurende de installatie, is de enige gebruiker die in staat is om alle aspecten van het systeem aan te passen. Dit geeft u de mogelijkheid om te doen wat u wilt, MAAR het geeft u ook de verantwoordelijkheid om deze macht niet te misbruiken. Wanneer u als root werkt kan u, onopzettelijk, het hele systeem plat leggen met een enkele fout. Dikwijls zijn zo'n fouten niet gemakkelijk te herstellen.

note: Tag: para
en: This is one of the reasons we are starting out on a test installation, things may go wrong without great losses.
nl: Dit is een van de redenen waarom we met een testinstallatie starten, op die manier kan er al eens iets fout gaan zonder grote gevolgen.

note: Tag: para
en: In any case, it is very important that one:
nl: Hou voor het gebruik van de root account de volgende richtlijnen in gedachten om problemen te vermijden:

note: Tag: para
en: Never log in as root unless absolutely necessary, and not stay logged in any longer than what is required.
nl: Log nooit als root in tenzij dit absoluut noodzakelijk is, en log direct weer uit als dit niet meer nodig is.

note: Tag: para
en: Always think twice before doing anything while logged in as root.
nl: Denk altijd twee keer na voor u iets doet wanneer u als root bent ingelogd.

note: Tag: para
en: Never leave the computer while logged in as root. You do not want random passers-by to have that much power over your computer. All services on a machine that others need access to over the network work perfectly fine without anyone being logged into the machine at all.
nl: Laat de computer nooit alleen wanneer u als root bent ingelogd, u geeft op die manier iedereen die passeert volledige controle over het systeem. Alle services op een machine waar andere gebruikers toegang tot moeten hebben werken perfect zonder dat er iemand is ongelogd op de machine.

note: Tag: para
en: Note: All services on a machine that other need to use over the network is working fine even if no one is logged into the machine.
nl: Opmerking: Alle services op een machine die andere gebruikers nodig hebben op het netwerk, werken goed zelfs wanneer er niemand is ingelogd op de macine

note: Tag: para
en: Let me give you a real life example:
nl: Laat me u een 'real life' voorbeeld geven:

note: Tag: para
en: No reason for worry if this is not clear at this stage. You should have a foundation for understanding what is happening towards the end of the book, so ignore the details if this is totally new.
nl: Er is geen reden om u zorgen te maken als dit niet duidelijk is op dit moment. Op het einde van het boek zal u een basis hebben waarmee u deze zaken beter zal begrijpen, negeer dus de details als dit compleet nieuw is.

note: Tag: para
en: One day, as I was about to clean up a directory tree, I thought I'd remove all hidden files and directories. <footnote> <para> Hidden files and catalogs in a linux system have file names beginning with a full stop (.). Examples include .bashrc and .openoffice. As in other systems, . is the name of the present directory, and .. is the name of the parent directory in the tree. </para> </footnote> At the command prompt, I wrote
nl: Ooit had ik bij het opruimen van mijn mappenstructuur het fantastische idee om alle verborgen bestanden en mappen te verwijderen. <footnote> <para> Op een linuxsysteem beginnen de bestandsnamen van alle verborgen bestanden en catalogusen met een punt (.). .bahsrc en .openoffice zijn voorbeelden van zo'n bestanden. Zoals op meer systemen het geval is verwijst . naar de huidige map, en .. naar de bovenliggende map.</para> </footnote> Op de commandoregel schreef ik

note: Tag: para
en: What I forgot, was that this command not only removes what I intended to remove, but in additon removes all other files on the computer. If I had been logged in as root, I would have deleted the whole system, but fortunately, I was not. I did not have permission to delete all files on the system, which I was very happy about then and there. Nothing of consequence happened.
nl: Wat ik vergeten was, is dat dit commando niet enkel verwijderd wat ik bedoelde, maar ook allde andere bestanden op de computer. Als ik als root was ingelogd, Zou ik het hele systeem verwijderd hebben, maar gelukkig, was dit niet het geval. Ik had niet de permissies om alle bestanden op het systeem te verwijderen, waar ikop dat moment heel blij om was. Niets met gevolgen gebreurden.

note: Tag: para
en: To repeat:
nl: Om te herhalen:

note: Tag: para
en: You should never log in as root unless absolutely necessary, and not stay logged in any longer than what is required.
nl: U dient nooit in te loggen als root tenzij absoluut nodig, en blijf niet langer ingelogt dan nodig.

note: Tag: para
en: Never leave the computer while logged in as root. You do not want random passers-by to have that much power over your computer.
nl: Laat de computer nooit alleen wanneer u als root bent ingelogd, u geeft op die manier iedereen die passeert volledige controle over het systeem.

note: Tag: para
en: That being said, there are limits to the amount of damage you can cause through Webmin.
nl: Dat gezegd, er zijn limieten op de hoeveelheid schade die u via webmin kunt veroorzaken.

note: Tag: para
en: It is not my intention here to frighten you from doing necessary work as root. The point is to not do anything without thinking first. Even walking along a regular country road is dangerous if you're not paying attention. You need to know the traffic rules to be safe in traffic.
nl: Het is niet onze bedoeling om u af te schrikken om het noodzakelijke werk als root te doen. Het belangrijke punt is om niets te doen zonder dit eerst te overdenken. Ook op een plattelandsweg is het gevaarlijk als u niet om u heen kijkt, u hebt kennis nodig van de verkeersregels om veilig te zijn in het verkeer.

note: Tag: title
en: Connecting to Webmin
nl: Verbinding maken met Webmin

note: Tag: para
en: To connect to Webmin, you must open a webbrowser, e.g. Mozilla, Opera, Netscape or Konqueror.
nl: Om verbinding te maken met Webmin dient u een webbrowser te openen, bv, Konqueror, Mozilla, Opera, of Netscape.

note: Tag: para
en: After starting a webbrowser, go to the address field and type
nl: Eens gestart gaat u naar de adresbalk waar je

note: Tag: para
en: <ulink url="https://127.0.0.1:10000"></ulink> or
nl: <ulink url="https://127.0.0.1:10000"></ulink> of

note: Tag: para
en: <ulink url="https://localhost:10000"></ulink> You will now see a login screen for Webmin. Enter the user name and password for the administrator for this computer. The user name is <quote>root</quote>, and the password is the one you gave at the start of the Skolelinux installation.
nl: https://localhost:10000 invoert. U ziet dan het aanmeldscherm van Webmin, waar u de gebruikersnaam en het wachtwoord van de beheerder van deze pc ingeeft. De gebruikersnaam is dus <quote>root</quote> en het wachtwoord is wat u eerder tijdens de installatie ingetikt heeft.

note: Tag: para
en: If you have entered the right user name and password, you have now entered Webmin.
nl: Als u de gebruikersnaam en het wachtwoord goed hebt ingevoerd dan bent u nu in Webmin.

note: Tag: title
en: Creating more users
nl: Meer gebruikers aanmaken

note: Tag: para
en: See the section on webmin and creating of users below.
nl: Zie de sectie verderop betreffende het aanmaken van gebruikers met Webmin.

note: Tag: title
en: Thin client configuration
nl: Thin client configuratie

note: Tag: para
en: If you have been following the instructions so far, you have now installed the machine profile thin client server on the computer. We are now going to add another slice of the cake, by setting up a small network of thin clients.
nl: Als u de instructies zover gevolgd hebt, dan hebt u het installatie profiel thin client server op de computer geinstalleerd. We voegen nu het volgende deel van het netwerk toe, door een klein netwerk van thin clients op te zetten.

note: Tag: para
en: First, we'll give an explanation of what thin clients are and how they function,followed by some instructions on what information is available and where to find it. Finally, we'll walk you through setting up two thin clients against the thin client server.
nl: Eerst zullen we een korte uitleg geven over wat thin clients eigenlijk zijn, en hoe ze functioneren, gevolgd door instructies voor het vinden van beschikbare informatie. We zullen samen twee thin clients met de thin client server verbinden.

note: Tag: para
en: For the user, a thin client functions like a workstation. The difference is that it gets its operating system and user applications from another computer, the thin client server. With this system, old hardware can be given a lease of life. In chapter <xref linkend="Hardware-specifications"/> on page <xref linkend="Hardware-specifications"/> there is a description of what is required for a thin client and for a thin client server. The configuration of thin clients is automated, but a system administrator must still do some configuration.
nl: Voor de gebruiker werkt een thin-client op dezelfde manier als een werkstation. Wat verschilt is dat  de thin-client het operating system en de gebruikersapplicaties vanop een andere computer, de thin client server, uitvoert. Op die manier kan aan oude hardware een levensverlenging gegeven worden. Het hoofstuk<xref linkend="Hardware-specifications"/> op pagina <xref linkend="Hardware-specifications"/> geeft een beschrijving van de hardware vereisten voor een thin-client en een thin-client-server. Hoewel configuratie van thin-clients geautomatiseerd is dient u als systeembeheerder toch nog enkele dingen in te stelen.

note: Tag: title
en: Collecting information
nl: Vergaren van informatie

note: Tag: para
en: To be able to use a machine as a thin client, we have to know some basic facts:
nl: Om een computer te kunnen gebruiken als een thin client machine dienen we van enkele basis feiten op de hoogte te zijn:

note: Tag: para
en: The boot floppies that the terminal clients will use have to be adapted to the network card inside them. We therefore have to know which type of network card is in the client. As the manufacturer and label of a network card quite often is independant of the basic electronics, or chipset, it is important to note that it is the latter we are really after.
nl: De boot floppies die de thin clients (ook wel terminal clients genoemd) gebruiken om op te starten dienen aangepast worden aan de netwerkkaart van de desbetreffende machine. Hiervoor moeten we dus weten welk type netwerkkaart er in de client zit. Aangezien de producent en het label van een netwerkkaaart dikwijls onafhankelijk is vna de basis electronica, oftwel de chipset, is het belangrijk om op te merken dat het deze laatste is die we nodig hebben.

note: Tag: para
en: Each network card comes with a unique number from the manufacturer, a so-called MAC-address, which the terminal server uses in order to recognize the computer at boot time. The MAC-address consists of six pairs of characters, separated by colons.
nl: Elke netwerk kaart heeft een uniek nummer toegewezen door de fabricant, het zogenaamde MAC-adres, dit wordt door de terminal server gebruikt om de computers te herkennen waneer ze opstarten. Het MAC-adress bestaat uit zes karakter-paren, gescheiden door dubbelle punten.

note: Tag: para
en: Each terminal (thin client) will get a slightly different setting during boot, and the terminal server needs to know which machine should have which settings. It is important that the server be able to distinguish between the clients, and this is what the MAC-addresses are used for.
nl: Elke terminal (thin client) dient mogelijks een licht verschillende instelling te krijgen tijdens het opstarten van de terminal server. Het is het maken van het onderscheid tussen de verschillende clients waar het MAC-adres voor gebruitkt wordt.

note: Tag: title
en: Finding out what type of network card is in the computer
nl: Bepalen welk type netwerkkaart een pc heeft.

note: Tag: para
en: The simplest and safest way to find the necessary information, is when there is already an operating system installed on the machine. The method used depends on the operating system in question.
nl: De simpelste en snelste manier om de nodige informatie te vinden, is wanneer er al een besturingssyteem op de machine is geïnstalleerd. De methode die gebruikt wordt hangt af van het besturingssysteem in kwestie.

note: Tag: term
en: Networkcard:
nl: Netwerkkaart:

note: Tag: para
en: Type the command 'lspci' in a terminal window. (you must be logged in as root to do this). Among the information displayed on the screen, you'll find something like '00:0a.0 Ethernet controller: Winbond Electronics Corp W89C940'. In this example, 'Winbond Electronics Corp W89C940' is the specification for the network card on the computer.
nl: Typ het commando 'lspci' in een command line venster (je dient hiervoor ingelogd zijn als root). Tussen de vervolgens getoonde informatie zult u iets vinden vergelijkbaar met '00:0a.0 Ethernet controller: Winbond Electronics Corp W89C940'. In dit voorbeeld is 'Winbond Electronics Corp W89C940' de specificatie van de netwerkkaart.

note: Tag: para
en: Click 'Start', then 'Settings' and finally 'Control panel'. Under 'Network' or 'System' in the control panel you'll normally find the specifications for the network card. If you cannot find anything useful here,
nl: Klik 'Start', dan 'Settings' en vervolgens 'Control panel'. Onder 'Network' of 'System' in het control panel zult u normaliter de specificaties voor de netwerkkaart vinden.

note: Tag: para
en: Click 'Start', then 'Settings' and finally 'Control panel' Under 'Network' or 'System' in the control panel you'll normally find the specifications for the network card.
nl: Klik 'Start', dan 'Settings' en vervolgens 'Control panel'. Onder 'Network' of 'System' in het control panel vindt u normaliter de specificaties van de netwerkkaart.

note: Tag: title
en: Finding the MAC-address for the network card
nl: Bepalen van het MAC-addres van een netwerkkaart

note: Tag: para
en: The network card MAC address will appear on the display when you boot using the boot floppy disk which you will be making in section <xref linkend="ethernetbootdisk"/>. If you use the right boot floppy, you will see something like this: 00:20:AF:9F:06:DC <footnote> <para> This is called hexadecimal numbers, numbers in the base 16 number system. </para> </footnote> .
nl: Het MAC adres van de netwerk kaart verschijnt op het scherm wanneer u de pc opstart met de opstartdiskette (deze maakt u aan in sectie<xref linkend="ethernetbootdisk"/>). Indien u de juiste opstartdiskette gebruikt, zult u iets zien in de trant van: 00:20:AF:9F:06:DC <footnote> <para> Dit zijn hexadecimale nummers. </para> </footnote> .

note: Tag: title
en: Making boot floppies for the thin clients
nl: Aanmaken van boot diskettes voor de thin clients

note: Tag: para
en: Now we have all the information we need, and can begin to create the start up floppy for the terminal client. What is needed here may be downloaded from <ulink url="http://www.rom-o-matic.org"></ulink>
nl: Nu u over alle noodzakelijke informatie beschikt kunt u met het aanmaken van de opstartdiskette voor de thin-client beginnen. Wat we hiervoor nodig hebben is te downloaden van <ulink url="http://www.rom-o-matic.org">rom-o-matic</ulink>

note: Tag: para
en: Click to the last release, 5.0.7, select NIC/ROM suitable for the network card you have on the clients. In the example, I had 'Winbond Electronics Corp W89C940', and recognize this as 'Winbond 940'. Now download 'Floppy Bootable ROM Image' to a local directory, e.g. 'tmp'. The downloaded 'Floppy Bootable ROM Image' must now be copied to a floppy disk, like this:
nl: Klik op de laatste release, 5.0.7, en selecteer de NIC/ROM die overeenkomt met de netwerkkaart van d clients. In het boven gegeven voorbeeld hadden we 'Winbond Electronics Corp W89C940', en dit komt overeen met 'Winbond 940'. Download vervolgens de 'Floppy Bootable ROM Image' naar een lokale map, e.g. 'tmp'. Hierna dienen we de gedownloade 'Floppy Bootable ROM Image' kopieren naar de diskette, als volgt:

note: Tag: para
en: Linux: Type <command>cat /tmp/eb-5.0.7-winbond940.lzdsk ' /dev/fd0/</command> in a terminal console.
nl: Linux: Typ <command>cat /tmp/eb-5.0.7-winbond940.lzdsk ' /dev/fd0/</command> in een commandoregel venster.

note: Tag: para
en: Windows 9x/NT/2000: Use the program 'RaWrite' to put the 'Floppy Bootable ROM Image' on the floppy, follow the instructions for making floppy disks as in section <xref linkend="bootdisks"/>.
nl: Windows 9x/NT/2000: Gebruik het programma 'RaWrite' om de 'Floppy Bootable ROM Image' op de diskette te plaatsen, volg de instructies voor het maken van opstartdisketten die u vindt in sectie<xref linkend="bootdisks"/>.

note: Tag: para
en: The thin client server must have two network cards. One(eth0) will be connected to an existing network, and the second (eth1) will be connected to the thin clients.
nl: De thin client server dient over twee netwerkkaarten te beschikken. Een hiervan (eth0) wordt verbonden met een bestaand netwerk, de tweede (eth1) wordt verbonden met de thin-clients.

note: Tag: para
en: Connect a network cable from the second network card (eth1) in the thin client server and to a HUB. Then, use another network cables to connect the desired thin clients to the same HUB.
nl: Verbind een netwerkkabel van de tweede netwerk kaart (eth1) van de thin client server naar een hub/switch. Gebruik vervolgens andere netwerkkabels om de thin clients met dezelfde hub/switch te verbinden. Zorg dat alle netwerkkabels goed verbonden zijn.

note: Tag: para
en: We'll first deal with the physical connection between the thin client and the thin client server. Finally, we'll look at the necessary configuration for enabling the thin client to talk to the server. Make sure all the network cables are well connected, then put the floppy disk in the thin client.
nl: Nu de fysieke verbindingen in orde zijn, richten we onze aandacht op de configuratie die de terminal de mogelijkheid geeft om met de thin client server verbinding te maken.

note: Tag: para
en: Open Webmin, 'https://127.0.0.1:10000' and log in as root. Click 'Server' and 'DHCP Server'. Then click ltsp10', which is the first thin client. Here, type the MAC address in the field 'Hardware Address' and click 'Save' at the bottom of the page. In order for the DHCP server to catch the latest changes, you have to restart the services. At the bottom of the main page for 'DHCP Server' there is a 'Start Server' button. Click on this, and you're done.
nl: Open Webmin, 'https://127.0.0.1:100' en log in als root. Klik 'Server', 'DHCP Server', en vervolgens ltsp10 (dit is de eerste thin-client). Vul daar in het veld 'Hardware Address' het MAC-adres in en klik vervolgens onderaan de pagina op 'Save'. Voordat de DHCP-server de net gemaakte veranderingen opmerkt dient u deze te herstarten. Dit doet u via de 'Start Server'-knop onderaan de 'DHCP server'-pagina.

note: Tag: para
en: Put the boot floppy in the and start the machine. As long as a PCI or AGP video card is used, these will be recognized and automatically configured. If the thin client does not boot from the floppy, you've got the wrong driver for the network card. Return to section <xref linkend="Thin-client-configuration"/> and go through the instructions there again.
nl: Plaats de opstartdiskette in de client machine en start deze op. Zolang u gebruik maakt van een PCI of AGP beeldkaart wordt deze automatisch geconfigureerd. Wanneer het opstarten van de thin-client mislukt heeft u een stuurprogramma voor de verkeerde netwerkkaart op uw diskette staan. U dient dan de instructies in sectie <xref linkend="Thin-client-configuration"/> te volgen om een goede opstartdiskette te maken.

note: Tag: title
en: Debugging in connection with thin client configuration
nl: Probleemoplossing voor de thin client configuratie

note: Tag: title
en: Relevant configuration files:
nl: Relevante configuratie bestanden zijn:

note: Tag: para
en: <filename>/etc/ltsp/lts.conf</filename> this file is a link to <filename>/opt/ltsp/i386/etc/lts.conf</filename>, it does not matter which one you edit.
nl: <filename>/etc/ltsp/lts.conf</filename> (dit is eigenlijk een snelkoppeling naar /opt/ltsp/i386/etc/lts.conf, maar dat maakt niet uit)

note: Tag: title
en: Thin client with ISA-network card
nl: Thin client met een ISA-netwerk kaart

note: Tag: para
en: You must fill in all fields for the appropriate thin client (ltspXX) concerning option128 and option129. You do this in Webmin by first clicking the relevant ltspXX, then on 'edit'.
nl: U dient voor de toepasselijke thin-client (ltspXX) alle velden betreffende opties 128, en 129 in te vullen. In Webmin doet u dit door eerst de relevante ltspXX te selecteren, en vervolgens op 'edit' te klikken.

note: Tag: title
en: Diagnostic tools for debugging
nl: Diagnose hulpmiddelen voor probleemoplossing

note: Tag: para
en: As root on the thin client server, you can type the following in a terminal console
nl: Ingelogd als root op de thin client server kunt u de log bestanden nakijken met het commando:

note: Tag: para
en: You will then see what is written to the log files. Here you'll be able to get detailed information on any errors that occur, like for instance:
nl: In deze logbestanden vindt u gedetaileerde informatie over de voorgekomen fouten, zoals bijvoorbeeld:

note: Tag: para
en: This error message says that you have an IP number conflict between the two network cards on the thin client server.
nl: Deze foutboodschap vertelt u dat er een ip-adres conflict is tussende twee netwerkkaarten opde thin client server.

note: Tag: para
en: You may also see things like
nl: Een andere mogelijke foutmelding is

note: Tag: para
en: This is an indication that you have either forgotten to enter the thin client's MAC address, or it has been entered incorrectly. Have a look at<xref linkend="enter-mac-address"/>.
nl: Dit geeft aan dat u vergeten bent om het MAC adres van de thin client aan te geven (of dat u een tikfout gemaakt hebt toen u dit deed). Herbekijk in dit geval de sectie <xref linkend="enter-mac-address"/>.

note: Tag: para
en: If you get a message like this, and nothing happens for several minutes, it means the thin client cannot establish a connection to the thin client server. This may be because you have not connected the cables properly, or that the DHCP server didn't start. Check if DHCP has started by typing the command
nl: Als u deze boodschap krijgt, en er gebeurd na een tijdje nog steeds niets, dan betekend dit dat de thin client geen verbinding kan maken met de thinclient server. Mogelijke oorzaken zijn een niet goed verbonden netwerkkabel of een niet-gestarte DHCP server. Dit laaste kunt u nagaan met het commando:

note: Tag: para
en: you should then see two lines ending in
nl: dit zou moeten resulteren in twee lijnen eindigent met:

note: Tag: para
en: This indicates that you have chosen the wrong boot floppy from <ulink url="http://www.rom-o-matic.com"></ulink>
nl: Dit geeft aan dat u de verkeerde opstartdiskette gekozen hebt van <ulink url="http://www.rom-o-matic.com"></ulink>

note: Tag: title
en: Using the twisted pair (TP) crosslink cable as a diagnostic tool
nl: De crosslink twisted pair (TP) kabel gebruiken bij het stellen van een diagnose

note: Tag: para
en: A configuration of thin clients and servers has a huge number of potential error sources. These include network interface cards that are not working, broken network cables, network cards that are not properly configured, faulty ports on the hub/switch etc.
nl: Een configuratie van thin clients en servers heeft een aantal potentiele bronnen voor fouten. Deze bevatten kappotte netwerkkaarten, netwerkabels die stuk zijn, niet goed geconfigureerde netwerkkaarten, defecte aansluitpunten op de hub/switch.

note: Tag: para
en: Using a TP crosslink cable, we are able to connect a thin client directly to the thin client server, without going through a hub/switch. This will eliminate some potential sources of error.
nl: Door gebruik te maken van een crosslink twisted pair kabel kunnen we de thin client rechtstreeks op de thin client server aansluiten zonder hierbij over een hub/switch te gaan. Op die manier schakelen we al direct een aantal mogelijke foutbronnen uit.

note: Tag: para
en: This can be very useful if we are not sure which of the cards in the thin client server functions as eth0 and eth1. In this case, it is easy to test both cards using a TP crosslink cable. By using just one cable, we reduce the likelihood of the most common source of error, i.e. forgetting to connect a cable, or connecting to the wrong place.
nl: Dit kan erg nuttig zijn wanneer u niet zeker bent welke netwerkkaart in de thin-client-server als eth0 en welke als eth1 functioneert. U test in dat geval makkelijk beide kaarten met een crosslink twisted pair kabel. Het gebruik van een enkele kabel vermindert de kans op de meest voorkomende fouten nl. het vergeten verbinden, of verkeerd aansluiten van een netwerkkabel.

note: Tag: para
en: And now for the last slice of cake, the printer. We have chosen to make use of a system called Common Unix Printing Protocol, CUPS. CUPS is a network printer solution which meets today's requirements. It is based on IPP (Internet Printing Protocol), i.e. all communication between printer and user is through the network, just as for webpages. Whether you are printing from somewhere different from where the printer is located is of no importance. The system keeps track of the users, and it is not possible for other users to log into the system or print documents.
nl: Als laatste gaan we een printer aansluiten. Voor het aansluiten van printers maken we gebruik van het Common Unix Printing Protocol, aka CUPS. CUPS is een netwerk printer oplossing die aan moderne vereisten voldoet. CUPS maakt gebruik van het IPP (Internet Printing Protocol), en dus verloopt alle communicatie tussen de printer en de gebruiker via het netwerk, net als voor webpagina's. Het maakt dan niet meer uit of u print vanop de plek waar de printer is aangesloten. Het is CUPS die nagaat welke gebruikers proberen te printen, en enkel gebruikers voor die ingelogd zijn en wie deze mogelijkheid niet ontzegd is kunnen documenten afdrukken.

note: Tag: title
en: Starting CUPS
nl: CUPS Starten

note: Tag: para
en: To enter the CUPS administration tools, you first have to open a web browser such as Opera, Mozilla or Konqueror. Then type the following in the address field: <ulink url="http://localhost:631">http://localhost:631</ulink> alternatively <ulink url="http://127.0.0.1:631">http://127.0.0.1:631</ulink>.
nl: Om de CUPS administratie component te openen, gaat u in een webbrowser (zoals konqueror of opera) naar het adress: <ulink url="http://localhost:631">http://localhost:631</ulink> of <ulink url="http://127.0.0.1:631">http://127.0.0.1:631</ulink>.

note: Tag: para
en: You will then see a web interface to CUPS. In order to get CUPS to work, the correct printer must be set up. Select <quote>Do administration tasks</quote>, and enter <quote>root</quote> as user name and the root password for the computer. In the administration page there are three main options. You may add classes, inspect the printer queue, and add printers. We will not get into this in great detail, but just provide a quick howto on getting the printer to function. More in-depth explanation of CUPS can be found in chapter <xref linkend="CUPS"/> on page <xref linkend="CUPS"/>.
nl: U zult vervolgens the web interface fan CUPS te zien krijgen. Opdat CUPS zou werken dient u de juiste printer in te stellen. Selecteer <quote>Do administration tasks</quote>, en meld aan als <quote>root</quote>. Op de beheerpagina die vervolgens verschijnt hebt u drie belangrijke mogelijkheden. U kan hier printers toevoegen, de afdrukrij inspecteren, en classes toevoegen. Een gedetaileerde uitleg laten we voor het hoofstuk <xref linkend="CUPS"/> op pagina <xref linkend="CUPS"/>, hier zullen we enkel de noodzakelijke dingen behandelen.

note: Tag: title
en: Adding a printer
nl: Toevoegen van een printer

note: Tag: para
en: To add a printer, select <quote>add printer</quote>. You will then see the following screen:
nl: Om een printer toe te voegen kiest u <quote>add printer</quote>. U ziet vervolgens een pagina met volgende velden:

note: Tag: term
en: Name:
nl: Naam:

note: Tag: para
en: 'short name for the printer'
nl: 'korte naam voor de printer'

note: Tag: term
en: Location:
nl: Locatie:

note: Tag: para
en: 'where the printer is'
nl: 'beschrijving van de locatie van de printer'

note: Tag: term
en: Description:
nl: Beschrijving:

note: Tag: para
en: 'more complete description of the printer'
nl: 'een meer complete beschrijbing van de printer'

note: Tag: para
en: Enter a short name for the printer, its location, and an optional description. It's important to give the printer a name and a description that everyone can understand, to make it easy for the users to recognize it no matter where they are on the network.
nl: Vul deze velden in. Hou hierbij rekening dat de printer bij voorkeur een naam en beschrijving krijgt die voor alle gebruikers intuitief te verstaan is, dit om verwarring tegen te gaan.

note: Tag: para
en: Thereafter, click on the <quote>continue</quote> button. If you get an error message, you will be told that the names may only contain letters, numbers and the underline character ( _ ).
nl: Daarna klikt u op de <quote>continue</quote> knop. Als u een foutmelding krijgt, dan heb u niet toegelaten karakters gebruikt in de voor de naam (deze mag enkel letters, nummers en underscores bevatten).

note: Tag: para
en: The next screen asks you to enter the unit that the printer will be communicating with. Examples:
nl: Het volgende scherm vraagt u om aan te geven hoe de printer is aangesloten:

note: Tag: para
en: Parallell port
nl: Parallelle poort

note: Tag: para
en: USB port
nl: USB poort

note: Tag: para
en: <para>Network</para>
nl: <para>Netwerk</para>

note: Tag: para
en: Then you have to pick the printer from a list which is presented at the end.
nl: Vervolgens dient u aan te geven welk type printer het is.

note: Tag: para
en: If all the information has been entered correctly, this should now be working. Click on the printer you have set up. You will then be presented with alternatives such as ``print test page'', ``Stop printer'', ``accept jobs'', ``modify printer'', ``Configure printer'', and ``Delete printer''.
nl: Als alle informatie correct is, zou dit moeten werken. Klik op de printer die u heeft geconfigureerd. U zal opties als 'print test page', 'stop printer', 'accept jobs', 'modify printer', 'configure printer' en 'delete printer' te zien krijgen.

note: Tag: para
en: To test if everything is working, you can click on ``print test page''. If things are working, the printer will now create a test page. If not, you have to select <quote>modify printer</quote>, and make necessary changes.
nl: Om dit te testen klikken we op de net ingestelde printer, en kiezen vervolgens 'print test page' om een testpagina te laten afdrukken. Als dit niet werkt kiest u <quote>modify printer</quote>, waarna u de nodige aanpassingen maakt.

note: Tag: para
en: You can also select <quote>configure printer</quote> to make detailed adjustments to the configuration. Print some text and a picture, and see how it turns out. Make adjustments ad lib!
nl: U kan ook <quote>configure printer</quote> selecteren om gedetailleerde aanpassingen in de configuratie te maken. Ga gerust wat spelen met het uitprinten van tekst en plaatjes, en maak aanpassingen zoals u wilt!

note: Tag: title
en: Introduction to administrative tools
nl: Introductie van de beheerhulpmiddelen

note: Tag: para
en: Now we have a test network set up, and it is time to charge ahead using the administrative tools. This is important in order to get a better understanding of the system. Skolelinux has choosen the tools cfengine, webmin and CUPS.
nl: Nu we een test netwerk opgezet hebben, is het tijd om onze aandacht op de beheertools te richten. Dit is belangrijk om het systeem beter te leren begrijpen. Skolelinux maakt gebruik van de hulpprogramma's cfengine, webmin en CUPS.

note: Tag: para
en: Is used during Skolelinux install. If you are in the mood for some really advanced stuff, cfengine may also be used to control the configuration of several machines from one place.
nl: Het wordt gebruikt gedurende de Skolelinux installatie. Is daarnaast ook te gebruiken om de configuratie van groepen machines te doen vanuit op een plek

note: Tag: para
en: Lets you control the configuration of the machine from a webbrowser
nl: Laat u toe de configuratie van uw machine te manipuleren vanuit een webbrowser

note: Tag: para
en: Printer configuration
nl: Printer configuratie

note: Tag: para
en: Webmin is an administrative tool with a web interface aimed at making administrative tasks secure and simple. Even though it is built to be easy to use, it can handle almost all kinds of configurations. There is a large number of options, and Webmin may appear a bit overwhelming to begin with.
nl: Het doel van Webmin is het aanbieden van een beheertool, met een webinterface, die beheertaken eenvoudig en veilig maakt. Hoewel Webmin gebouwd is om eenvoudig te zijn, kan het toch bijne alle configuraties aan. Er is een groot aantal mogelijkheden, waardoor webmin voor een beginner nogal overwelmend kan lijken.

note: Tag: para
en: We have chosen to go through the most important parts, so that you will have it set up and get to know it before you go on.
nl: We hebben ervoor gekozen om de meest belangrijke delen te behandelen, zodat webmin ingesteld is, en u er vertrouwd mee bent voor we verder gaan.

note: Tag: title
en: Starting webmin
nl: webmin starten

note: Tag: para
en: Webmin is installed as part of the Skolelinux server profile. To start Webmin, fire up a browser and enter the following in the address line: <ulink url="https://localhost:10000">https://localhost:10000</ulink> or <ulink url="https://127.0.0.1:10000">https://127.0.0.1:10000</ulink>. You will then see a login page which asks you to enter user name and password. The user name is <quote>root</quote>, and the password is the one you gave during install.
nl: Webmin is geinstalleerd als onderdeel van het Skolelinux hoofd-server profiel. U kunt Webmin op starten door een webbrowser te openen en naar <ulink url="http://localhost:10000">http://localhost:10000</ulink> of <ulink url="http://127.0.0.1:10000">http://127.0.0.1:10000</ulink> te surfen. Daar krijgt u de aanmeldpagina van webmin te zien, waar u zich aanmeld als <quote>root</quote> (het wachtwoord is dat dat u tijdens de installatie aangegeven hebt).

note: Tag: title
en: Description of the main functionality
nl: Beschrijving van de hoofdfunctionaliteit

note: Tag: para
en: If you have successfully logged in to the web interface, you will see that it is divided into five main groups, ``webmin'', ``system'', ``servers'',``hardware'' and``other''.
nl: Eens u ingelogd bent op de webinterface zult u vijf hoofdgroepen zien ``webmin'', ``system'', ``servers'',``hardware'' en``other''.

note: Tag: para
en: deals with the configuration of webmin functionality.It includes everything from what users are permitted to use webmin to how it should behave externally.
nl: beslaat de configuratie van Webmin zelf. Dit zijn dingen zoals welke gebruikers de configuratie via webmin mogen aanpassen, en hoe webmin zich van buiten het schoolnetwerk gedraagt.

note: Tag: quote
en: System
nl: Systeem

note: Tag: para
en: deals with the configuration of the system. Starting up, file system, processes, system logs, and what users and groups the system will have.
nl: beslaat de configuratie van het systeem, opstarten, bestandssysteem, processen, systeem log bestanden, en de aanwezige gebruikers en gebruikersgroepen.

note: Tag: para
en: deals with various server applications that are installed. For instance:
nl: beslaat de geinstalleerde server applicaties. Waaronder:

note: Tag: para
en: Makes sure other machines connect correctly to the network,
nl: deelt netwerkadressen uit aan andere machines op het netwerk

note: Tag: para
en: Distributes webpages
nl: beschikbaar maken van webpagina's

note: Tag: para
en: DNS, makes sure the machines have names and not just numbers,
nl: DNS, vertaling tussen de domeinnamen en bijbehorende netwerkadressen

note: Tag: para
en: Caching of browser data, and
nl: Caching van websites

note: Tag: para
en: encrypted connection
nl: beveiligde verbinding

note: Tag: para
en: deals with hardware. configuration for lilo <footnote> <para> Linuxloader, the program that displays the startup menu when booting Linux. </para> </footnote> , configuration of raid disks, partitioning of harddrives, and the clock.
nl: beslaat de hardware, lilo configuratie <footnote> <para> LInuxLOader, het programma dat het startopscherm weergeeft wanneer u Linux opstart. </para> </footnote> , configuratie van raid-schijven, partitionering van harde schijven, controle van de hardware clock

note: Tag: quote
en: Other
nl: Andere

note: Tag: para
en: deals with anything that does not fit in the above categories. Checking of service status, command shells, overview of common commands, configuration of modules for the Perl programming language, and network access through ssh and telnet.
nl: beslaat alles dat niet in een van bovenstaande kategorieen valt. Zoals, het nagaan van de status van netwerkdiensten, command shells, overzicht van standaard commando's, configuratie van modues voor de Perl programmeertaal, en netwerktoegang via ssh en telnet.

note: Tag: title
en: Adding users
nl: Gebruikers toevoegen

note: Tag: para
en: Select <quote>system</quote> and choose <quote>Administrate users in ldap</quote>.Here you will find an overview of local groups and users. Click on <quote>Add user</quote>. You will then be taken to a registration page where you enter the user information.
nl: Kies <quote>system</quote> en vervolgens <quote>Administrate users in ldap</quote>. Hier vind u een overzicht van de aanwezige groepen en gebruikers. Klik op <quote>Add user</quote>. U krijgt vervolgens een pagina te zien waar u de gegevens van de nieuwe gebruiker in dient te voeren.

note: Tag: para
en: 'user full name'
nl: 'volledige naam van de gebruiker'

note: Tag: para
en: 'user logon name'
nl: 'login naam van de gebruiker'

note: Tag: para
en: 'user password'
nl: 'Gebruikerswachtwoord'

note: Tag: para
en: 'system-password'
nl: 'systeemwachtwoord'

note: Tag: title
en: Removing users
nl: Verwijderen van gebruikers

note: Tag: para
en: Just like when adding users, select <quote>Administrate users in ldap</quote>. Click on the user you whish to delete, and you will see the information on the user. At the bottom on the right hand side you will find a 'delete' button. Just click on this and the user is removed. You can also choose whether the user's home directory should be deleted.
nl: Net als bij het toevoegen van gebruikers selecteert u <quote>Administrate users in ldap</quote>. Vervolgens klikt u op de gebruiker die u wilt verwijderen, waarna u de informatie over deze gebruiker zult zien. Rechsonder ziet u dan tevens een 'delete'-knop. Door daarop te klikken verwijdert u de gebruiker. U kunt hier ook aangeven dat u de thuismap van de gebruiker wilt verwijderen.

note: Tag: title
en: Change the size of a LVM partition
nl: Verander de grootte van een LVM-partitie

note: Tag: para
en: This is not working in webmin. Use the command line instead.
nl: Dit werkt momenteel niet via webmin, gelieve de commandline te gebruiken.

note: Tag: title
en: Create a LVM partition
nl: Een LVM-partitie aanmaken

note: Tag: para
en: This is working in webmin.
nl: Dit doet u via webmin.

note: Tag: title
en: Using Webmin to install, upgrade, and remove programs
nl: Webmin gebruiken om programma's te installeren, te upgraden of te verwijderen

note: Tag: para
en: Cups (common unix printing protocol) is a printing system which fulfills most needs.
nl: CUPS (Common Unix Printing Protocol) is een printsysteem dat aan de meeste behoeften voldoet.

note: Tag: para
en: It is based on IPP (internet printing protocol), meaning all communication between the printer and the user is transmitted over internet <footnote> <para> The way IPP communicates is actually very similar to the way webpages are transmitted. The <quote>webbrowser</quote> sends data to the server, which starts printing and responds to the client program with updates. </para> </footnote>. It does not matter if you print from a different location from the printer, as long as the printer server allows this. Clear rules of what users, computers and network segments that have access to the services, similar to the ones applied for internet, make it impossible for others to penetrate the system and abuse the printers.
nl: Het is gebaseerd op IPP (internet printing protocol), dit betekend dat alle communicatie tussen de printer en de gebruiker over het internet verzonden word <footnote> <para> De manier waarop IPP communiceert lijkt sterk op de manier waarop wabpagina's worden verzonden. De <quote>webbrowser</quote> zend data naar de server, die begint te printen en antwoord aan het client programma met vernieuwingen </para> </footnote>. Het maakt hierbij niet uit of u vanbij de printer print, of vanaf een andere locatie, zolang de printserver dit toelaat. Misbruik maken van de printers wordt voorkomen via duidelijke regels. Deze regels zijn gelijkaardig aan die voor de Internettoegang en geven aan welke gebruikers, computers en netwerksegmenten toegang hebben tot de printdienst.

note: Tag: title
en: How to install CUPS
nl: Hoe CUPS te installeren

note: Tag: para
en: Since the Skolelinux server profile has been installed, the required packages for CUPS should be in place. One method to check if it is working is to open a command shell and enter the following command:
nl: Als het Skolelinux server profiel geinstalleerd is, zijn de vereiste packages al aanwezig. Om te controleren of alles werkt openen we een commandline venster en typen het commando

note: Tag: para
en: You'll then get information such as:
nl: Dit geeft informatie terug zoals de:

note: Tag: para
en: network socket
nl: netwerk socket

note: Tag: para
en: network http
nl: netwerk http

note: Tag: para
en: network ipp
nl: netwerk ipp

note: Tag: para
en: network lpd
nl: netwerk lpd

note: Tag: para
en: direct parallell:/dev/lp0
nl: directe parallelle poort: /dev/lp0

note: Tag: para
en: If nothing is returned, or you get an error message, you have to add the correct program packages first. This is described in chapter <xref linkend="error-handling"/>.
nl: Indien u een foutmelding of helemaal niks terug krijgt, dan dienen de juiste packages eerst geinstalleerd te worden, hoe dit gaat wordt behandeld in het hoofdstuk <xref linkend="error-handling"/>.

note: Tag: title
en: Getting started with CUPS
nl: Eerste stappen met CUPS

note: Tag: para
en: In order to enter the CUPS administration tool, you must open a webbrowser, such as opera or konqueror. In the addressfield, type <ulink url="http://localhost:631">http://localhost:631</ulink> or <ulink url="http://127.0.0.1:631">http://127.0.0.1:631</ulink>, and you will see the CUPS webpage. CUPS must be configured with the right printer. Go to <quote>Do administration tasks</quote> and fill in the root user name and password. You will see a screen like the illustration below.
nl: Het beheerprogramma van CUPS bereikt u in een webbrowser op het adres <ulink url="http://localhost:631">http://localhost:631</ulink> of <ulink url="http://127.0.0.1:631">http://127.0.0.1:631</ulink>. Opdat CUPS zou werken dient er een printer op de juiste manier ingesteld zijn; hiervoor dient u naar <quote>Do administration tasks</quote> te gaan, waar u zich aanmeld als de gebruiker 'root'.

note: Tag: para
en: One thing that has to be done is to choose the right printer. Then press the text <quote>Do administration tasks</quote> an you get asked for username and password. Then you enter the admin-pages of CUPS. You have tree options: Creating classes, examine the print que, or adding printers.
nl: U dient de juiste printer aan te duiden, waarna u op <quote>Do administration tasks</quote> drukt. U wordt dan gevraagd om uw gebruikersnaam en wachtwoord.  Nu bevindt u zich op de CUPS administratie pagina's. U heeft 3 opties: classes aanmaken, print que bekijken, of een printer toevoegen.

note: Tag: para
en: You now have three options: Creating classes, examine the print que, or adding printers.
nl: De beheer pagina geeft u drie mogelijkheden: toevoegen van classes, toevoegen van printers, en inspecteren van de print queue.

note: Tag: para
en: We can not go into details on CUPS here, but provide a quick introduction to making the printer work. More information can be found in chapter <xref linkend="Service-CUPS"/>.
nl: We zullen dit hier niet in detail behandelen, maar enkel bekijken hoe we een printer functionerend krijgen. Een meer gedetailleerde behandeling van CUPS vindt u in het hoofdstuk <xref linkend="Service-CUPS"/>.

note: Tag: para
en: CUPS allows you to define classes or groups of users. This can for example be used to create a student class and a teacher class, where the student class has a limited print quota, whereas the teachers enjoy unlimited printing.
nl: Binnen CUPS kunt u verschillende klassen van gebruikers instellen. Bijvoorbeeld een leerlingklasse en een leraarklasse, met een printlimiet voor de leerlingen maar niet voor de leraren.

note: Tag: para
en: It is also possible to check the status of print jobs and take actions like cancelling erroneous printouts or cleaning the print que after a printer has crashed.
nl: Het is ook mogelijk om printopdrachten te bekijken, of op te zeggen

note: Tag: para
en: Og foerst og fremst; man kan legge til og stille inn skrivere.
nl: Veruit het belangrijkste is natuurlijk de mogelijkheid voor het toevoegen en configureren van printers.

note: Tag: para
en: Fill in these fields and click <quote>continue</quote>. Note that the first two fiels may contain only letters, numbers and underscore.
nl: Eens u deze velden hebt ingevuld klikt u op <quote>continue</quote>. Merk op dat de eerte twee velden enkel letters, nummers en underscores mogen bevatten.

note: Tag: para
en: Then you'll see a window asking you to choose the unit the printer is connected to. Is it a USB port, a parallel port, or something else?
nl: In het volgende scherm wordt u gevraagt waar de printer aangesloten is (USB poort, parallelle poort, via het netwerk, ...)/

note: Tag: para
en: Then you have to pick the printer from a list that is given at the end. If all information has been entered correctly, things should now been working. Try printing a test page.
nl: Tenslotte kiest u de juiste driver uit de lijst die u te zien krijgt. Als alles correct was ingevuld zult u nu in staat zijn om een testpagina af te printen.

note: Tag: title
en: Adding a printer on a thin client
nl: Een printer toevoegen op een thin-client

note: Tag: para
en: I use in this example a printer connected to the parallel port of the thin client, the thin client has the name of ltsp050, and the MACaddress/hardware ethernet of it's networkcard is 00:20:AF:9F:06:DC
nl: In dit voorbeeld gebruik ik een printer die op de parallelle poort van de thin-client ltsp050 aangesloten is, deze thin-client heeft MAC-adres (hardware adres van de netwerkkaart) 00:20:AF:9F:06:DC

note: Tag: para
en: First you need to add the MAC address to the file <filename>/etc/dhcpd.conf</filename>, the stanza should in this case look like this:
nl: Om te beginnen dient u het MAC-adress toe te voegen in het bestand <filename>/etc/dhcpd.conf</filename>, de stanza dient er als volgt uit te zien:

note: Tag: para
en: Make sure that you replace the MACaddress/hardware ethernet with the one that your card has, make also sure that filename matches what you have on your system.
nl: Let erop dat u het MAC-adress vervangt met dat van uw netwerkkaart, en dat de bestandsnaam overeenkomt met die op uw systeem.

note: Tag: para
en: Then you need to add the print capability's to this particular thin client, in the file <filename>/opt/ltsp/i386/etc/lts.conf</filename> add the following lines:
nl: Vervolgens dient u de printmogelijkheid toe te voegen aan deze thin-client, dit doet u door in het bestand <filename>/opt/ltsp/i386/etc/lts.conf</filename> de volgende regels toe te voegen:

note: Tag: para
en: Notice that P means printer type Parallel, other options are also available, you might want to add other special options to this thin client, if needed. Now it's time to restart the thin client, it is not necessary to restart the server. The thin client is now ready to serve as a printserver, but first we need to configure the printer. This is best done by logging in as root on the server. Then start a Printersetupprogram, e.g. by going into <menuchoice><guimenu>K-menu</guimenu><guimenuitem>Control Center</guimenuitem><guimenuitem>System</guimenuitem><guimenuitem>Printing Manager</guimenuitem></menuchoice> there you click on the symbol that looks like a magicians wand, you will then be greeted by the Add printer Wizard, press Next, then choose Network Printer (TCP), press Next, then enter into Setting, there you replace 10.0.2 with 192.168.0 since the printer is attached to a thin client, then OK, then Scan, the printer attached to the thin client should now show up as available. Choose this printer, and then set it up according to your manufacturer and model.
nl: Merk op dat P aangeeft dat de printer via de parallelle poort is aangesloten, ander opties zijn beschikbaar; desgewenst kunt u andere speciale opties voor deze thin-client toevoegen. Het is nu tijd om de thin-client te herstarten, de server hoeft niet herstart te worden. Na de herstart is de thin-client klaar om als printserver gebruikt te worden, en hoeven we enkel nog de printer in te stellen. Hiertoe dient u zich eerst op de server als root aan te melden. Vervolgens starten we het printersinstellingsprogramma via <menuchoice><guimenu>K-menu</guimenu><guimenuitem>Controle Center</guimenuitem><guimenuitem>System</guimenuitem><guimenuitem>Printing Manager</guimenuitem></menuchoice>. Daarna start u de "Voeg Printer Toe"-wizard op door op het toverstokje te klikken. In de wizard klikt u "Next", kiest u "Network Printer(TCP)", klikt weer op "NEXT", waarna u 10.0.2 vervangt met 192.168.0 aangezien de printer aan een thin-client hangt, tenslotte klikt u op "OK" en "Scan". De op de thin-client aangesloten printer dient nu als beschikbaar aangegeven te worden. Kies deze printer en stel het merk en model in.

note: Tag: title
en: Troubleshooting
nl: Probleemoplossing

note: Tag: para
en: The Testpage doesn't come.
nl: De testpagina verschijnt niet.

note: Tag: para
en: Maybe you specified a too high Resolution, try first with 150ppt.
nl: Mogelijk heeft u een te hoge resolutie opgegeven, probeer het met 150ppt.

note: Tag: para
en: The manufacturer and model of my printer doesn't show up in the driverdatabase.
nl: De maker en het model van mijn printer staan niet in de stuurprogrammadatabase.

note: Tag: para
en: Look at <ulink url="http://www.linuxprinting.org"></ulink> to see if your printer is supported under Linux.
nl: Op <ulink url="http://www.linuxprinting.org"></ulink> kunt u nagaan of uw printer onder Linux ondersteund wordt.

note: Tag: title
en: Secure administration routines
nl: Administratie routines beveiligen

note: Tag: para
en: In order to avoid loosing important data and for privacy protection, any computer network needs to have secure administrative policies and routines in place. According to the security expert Lars Bahner, 80&percnt; of computer security has to do with good routines, with only 20&percnt; related to technology. Adding new functionality is relatively simple compared to the continuos effort that must go into keeping the network secured.
nl: Om ervoor te zorgen dat geen belangrijke data verloren gaat en voor de privay becherming, dient elk computer netwerk een beveiligings administratie beleid en routines te hebben. Volgens beveiligings expert Lars Bahner, heeft 80%; van computer beveiliging met routines te maken, en voor slechts 20%; met technologie. Nieuwe functionaliteit toevoegen is relatief simpel in vergelijking met het constante werk dat in het netwerk beveiligen gaat.

note: Tag: para
en: Data security is also regulated by laws, and the management of an organization is responsible for ensuring compliance with the law.
nl: Data beveiliging wordt ook geregeld door de wet, en het management van een organisatie is verantwoordelijk dat deze wet gerespecteerd word.

note: Tag: title
en: Adminitrative routines
nl: Administratie routines

note: Tag: title
en: Technical routines
nl: Technische routines

note: Tag: para
en: Jonas thinks unencrypted X traffic is a problem on thin clients as it is possible to intercept the root password.
nl: Jonas denkt dat ongecrypteerd X verkeer een probleem is op thin clients omdat het zo mogelijk is het root paswoord te onderscheppen.

note: Tag: para
en: Others agree. I would not recommend logging in as root on thin clients. This should be avoided. That being said, interception would require:
nl: Anderen gaan hiermee eens. Ik raad niet aan om in te loggen als root op de thin clients. Dit dient vermeden te worden. Dt gezegd zijnde, onderscheppen vereist:

note: Tag: para
en: 1. Networks without switches (Skolelinux recommends switched networks)
nl: 1. Netwerken zonder switches (Skolelinux raad geswitchete netwerken aan)

note: Tag: para
en: This is no obstacle, as Herman has commented.
nl: Dit is geen obstakel, zoals Herman zei.

note: Tag: para
en: 2. That the interceptor has root access and can run sniffers
nl: 2. Dat de onderschepper root toegang heeft en sniffers kan draaien

note: Tag: para
en: If schools add computers running MS Windows to the LTSP network, as some have indicated a wish to do, the users will have such access.
nl: Als scholen computers die MS Windows draaien toevoegen aan het LTSP netwerk, zoals sommige wensten te doen, hebben deze debruikers zulke toegang.

note: Tag: para
en: 3. The ability to detect the root password in a network traffic of up to 2 Mbit/s per thin client.
nl: 3. De mogelijkheid om het root paswoord te detecteren in een netwerk verkeer tot 2 Mbit/s per thin client.

note: Tag: para
en: This is not too hard, as there are software that can listen to TCP connections for 'su&bsol;n' and 'login:' and notes down the traffic surrounding these events.
nl: Dit is niet al te moeilijk, sinds er software is die naar TCP verbindingen kan luisteren voor 'su&bsol;n' en 'login:' en het verkeer dat deze gebeurtenissen omringt onthoud.

note: Tag: para
en: 4. The ability to make the thin client into a <quote>light</quote> workstation with a floppy drive (and gain access to traffic info in an unswitched network)
nl: 4. De mogelijkheid om de thin client in een <quote>licht</quote> werkstation te veranderen met een diskette drive (en toegang te verwerven tot verkeer op een unswitched netwerk)

note: Tag: para
en: This is not a requirement. Windows clients in the network and tampering with the switch setup suffices.
nl: Dit is geen vereiste. Windows clients in het netwerk en prutsen met de switch instellingen voldoet.

note: Tag: para
en: 5. That users who _have_ access to the thin client network from within are the perpetrators (see the architecture document): http://developer.skolelinux.no/arkitektur/arkitektur.html.en
nl: 5. Gebruikers die reeds toegang _hebben_ tot het thin-client-netwerk de daders zijn (zie het opzet-document): http://developer.skolelinux.no/arkitektur/arkitektur.html.nl

note: Tag: para
en: Yes, the threat comes from within.
nl: Ja, de bedreiging komt van binnenin.

note: Tag: para
en: I consider the threat to be sufficiently serious to avoid sending the root password via the LTSP network, but not great enough to banish LTSP until the traffic between server and client becomes encrypted.
nl: Ik beschouw de bedreiging ernstig genoeg om te voorkomen root paswoorden via het LTSP netwerk te verzenden, maar niet groot genoeg om LTSP te bannen tot het verkeer tussen server en thin client encrypted is.

note: Tag: para
en: This is akin to the University of Oslo IT (USIT) policies, where everyone who has the root password to the controlling computer which gives access to all unix machines on campus must be in their own controlled and closed network. The root password is not to be sent across unsafe networks without establishing an encrypted connection.
nl: Dit is verwant aan het baleid van de Universiteit van Oslo IT (USIT), waar iedereen die het root wachtwoord heeft van de controlerende computer die toegang geeft tot alle unix machines op de campus zijn eigen gecontroleerd en gesloten netwerk moet hebben.

note: Tag: para
en: This warning should be added for Windows 98: WARNING: THIS MS WINDOWS 98 SYSTEM SHOULD NOT BE USED TO CONNECT TO THE SCHOOL NETWORK WHICH HAS MILLIONS OF USERS NATIONWIDE
nl: Deze waarschuwing dient toegevoegd te worden voor Windows 98: WAARSCHUWING: DIT MS WINDOWS 98 SYSTEEM DIENT NIET TE VERBINDEN MET HET SCHOOL NETWERK DAT MILLIOENEN GEBRUIKERS HEEFT

note: Tag: para
en: Yes, this warning should be in place. :)
nl: Ja, deze waarschuwing dient hier te staan. :)

note: Tag: para
en: Jonas Smedegaard's arguments can be summarized as follows:
nl: Jonas Smedgaard's armumenten kunnen sammengevat worden als het volgende:

note: Tag: para
en: 1. He criticizes the fact that per default, LTSP thin client network X traffic is sent unencrypted, http://www.ltsp.org/. LTSP is working on this (adding ssh should be relatively easy).
nl: 1. Hij bekritiseerd het feit dat standaard, LTSP thin client netwerk X verkeer niet encrypted wordt versuurd, http://www.ltsp.org/. LTSP werkt hieraan (ssh toevoegen zou relatief simpel moeten zijn).

note: Tag: para
en: 2. He thinks Skolelinux is unneccesarily insecure since X traffic can be sent unencrypted in a _closed_ network behind a firewall, where key combinations can be monitored - provided 3-5 technological hurdles have been overcome (overcoming switched network, unauthorized root access with floppy drive on the thin clients, and running sniffer software)
nl: 2. Hij denkt dat Skolelinux onnodig onveilig is omdat X verkeer niet encrypted in een _gesloten_ netwerk achter een firewall kan worden vertuurd, waar sleutel combinaties kunnen worden afgeluisterd - indien de technologische problemen 3-5 overwonnen worden (een switched netwerk overkomen, toot toegang op een thin client met gebruik van floppy, en draaien van sniffer software)

note: Tag: title
en: System overview
nl: Systeem overview

note: Tag: title
en: Network, services and software description
nl: Netwerk, netwerk diensten, en software beschrijving

note: Tag: title
en: <title>Network</title>
nl: <title>Netwerk</title>

note: Tag: para
en: When planning a network, you choose a one or a combination of media. The planning and the choices are often based on the structure of the buildings and other physical characteristics, and on security and performance requirements for the network. The main focus will be on achieving the desired functionality, security and performance in the most cost efficient manner.
nl: Wanneer u een netwerk plant kiest u een medium, of combinatie van media. Deze keuze en de ervoor openstaande mogelijkheden worden beinvloed door fysieke eigenschappen zoals de structuur van de gebouwen, en op de vereisten in verband met beveiliging en performantie van het netwerk. Het hoofd objectief is verkrijgen van de gewilde functionaliteit, veiligheid en performantie op de meest kost-effectieve manier.

note: Tag: para
en: The next step is to choose logical topology (Ethernet, Token Ring etc.). The logical topology is commonly selected based on transfer rates, ease of administration, and often, tradition.
nl: Eens het medium gekozen, wordt het tijd om te beslissen wat de logische topologie van het netwerk wordt (Ethernet, Token Ring etc.). Deze wordt doorgaans geselecteerd op basis van transfer snelheid, gemak van administratie, en vaak, traditie.

note: Tag: para
en: Often, the network has to be split into several parts, for reasons of geography or traffic flow. This is done by using repeaters, hubs or concentrators, bridges, switches and routers. Quite often, there is also a need to communicate with other types of computers, using other network protocols, and in these cases we must turn to so called <quote>gateways</quote>.
nl: Het is niet ongewoon om het netwerk in verschillende delen te moeten opsplitsen omwille van geografische ligging of bandbreedte verbruik. Dit wordt gedaan door gebruik te maken van repeaters, hubs, bridges, switches en routers. In veel gevallen is het noodzakelijk om te communiceren met andere types computers, die mogelijks gebruik maken van andere netwerkprotocollen. In die gevallen dienen we gebruik maken van zogenaamde <quote>gateways</quote>.

note: Tag: para
en: A bridge is used to slit a network in two (or more) logical segments. As bridges operate on the datalink layer, they have access to the physical addresses (MAC addresses) for a transmitting and receiving station. According to this definition, a bridge is able to transmit, or refrain from transmitting, data to the segment on the other side, based on these addresses and other information in the datalink layer.
nl: Een bridge wordt gebruikt om een netwerk op te delen in twee (of meer) logische verschillende delen. Aangezien bridges opereren in de datalink laag van de netwerk stack hebben ze toegang tot de hardware adressen (MAC adressen) van zowel de verzender als de ontvanger. Volgens deze definitie is een bridge in staat om data te versturen naar een verschillend netwerk deel, of het overzetten van informatie tegen te houden. Welke van deze twee acties doorgevoerd wordt is afhankelijk van de hardware adressen en andere informatie in de datalink laag.

note: Tag: para
en: Bridges are choosy with regard to the traffic the let through. They are able to filter the traffic at the address level, and because of this bridges are used to divide an overloaded network into several segments. By dividing, the bridges will prevent traffic internal to a segment to burden other segments. As long as the traffic over the bridges stays relatively low, such a solution reduces the load on each segment.
nl: Bridges zijn erg kieskeurig wat betreft welk verkeer ze doorlaten. Omdat ze de mogelijkheid hebben om verkeer te filteren op niveau van het hardware adres worden ze vaak gebruikt om een te zwaar beladen netwerk op te splitsen in verschillende segmenten. Door zo'n opsplitsing kan men voorkomen dat het verkeer van een segment een probleem vormt voor andere segmenten. Zolang het verkeer over de bridge heen relatief laag ligt, vermindert deze oplossing de verkeersdrukte binnen elke segment.

note: Tag: para
en: How a bridge works: (illustration of network, with 2 servers, and split in an upper and lower segment). Our point of departure is a network with a bridge between two segments. - Recieves all data packages on the upper segment. - Ignores all data packages addressed to nodes in the upper segment. - Transmits all other packages to the lower segment. - Executes the same functionality vis a vis packages in the lower segment.
nl: Hoe werkt een bridge: (illustratie van een netwerk, met 2 servers, gesplitst in een hoger en lager segment). Ons vertrek punt is een netwerk met een bridge tussen twee segmenten. - Ontvangt alle data packages op het hoger segment. - Negeert alle data packages voor computers in het hoger segment. - Verzend alle andere packages naar het lager segment. - Voert dezelfde functionaliteit uit voor packages in het lager segment.

note: Tag: para
en: A switch is a multiport, high performance bridge. A switch is able to understand physical network addresses (MAC addresses), but not logical addresses (like IP addresses). The main purpose of switches is to increase the bandwidth in high load networks through segmenting the network. A switch may be compared to a bridge, but has much better performance and comes with more ports than bridges. A switch has high performance and low price, and is mainly used when additional bandwidth is needed.
nl: Een switch is een bridge met hoge performantie en meerder aansluitpunten. Een switch is in staat de hardware adressen te verstaan, maar heeft geen benul van de logische adressen. Het hoofddoel van switches is het verhogen van het effectieve bandbreedte gebruik in drukke netwerken door dat netwerk te verdelen in meerdere segmenten. Een switch is vergelijkbaar met een bridge maar heeft een veel betere performantie, en meer poorten. Een switch wordt, omwille van z'n hoge performantie en relatief lage prijs, ingezet wanneer bandbreedte effectiever gebruikt dient te worden.

note: Tag: para
en: There are two main types of LAN switching: Store-and-forward and cut-through.
nl: Er zijn twee types van LAN switching: Store-and-forward en cut-through.

note: Tag: para
en: Store-and-forward is the same switch method used in bridges. Storing and forwarding means that for every incoming frame, the whole frame is read into a buffer, and an error check (CRC) is run on it before deciding whether to forward it.
nl: Store-and-forward is de methode die ook in bridges gebruikt wordt. Dit houd in dat voor elke binnnenkomende frame, de hele frame ingelezen wordt in een buffer. Hier wordt een error check (CRC) uitgevoerd, en als deze goed gaat wordt de frame doorgestuurd.

note: Tag: para
en: With cut-through-switching only the header is read, and thereby the source and destination addresses, before deciding whether to forward the frames. This is considerably faster then Store-and-forward. But because the whole frame is not read and no error check is run, there's a risk of forwarding corrupt frames, thus causing problems, retransmissions etc.
nl: Bij cut-through-switching wordt enkel de header gelezen, met daarin de adressen van bron en bestemming, alvorens de frames door te sturen. Deze methode is significant sneller maar omdat er geen error check gedaan wordt, kunnen corrupte frames doorgestuurd worden, die dan problemen veroorzaken en opnieuw verstuurd moeten worden.

note: Tag: para
en: Because they contain more intelligence, it is obvious that routers are more work intensive than bridges and switches. The relative amount of packages they can transmit is lower than for bridges. On the other hand, they are capable of choosing much more sophisticated paths through an local network. From an administrative point of view, it is often desirable to split the network into smaller, logically grouped chunks, that are easier to handle. In an IP based network, these chunks are known as subnets. Routers are mainly used when there is a need for security and a more detailed control of the network traffic.
nl: Routers zijn een stuk inteligenter dan bridges en switches. Omdat ze meer werk verzetten per packages ligt de hoeveelheid packages die ze aankunnen een stuk lager dan bij bridges. Daar staat tegen over dat ze instaat zijn om meer gesofistikeerde paden te kiezen. Voor beheerdoeleinden is het dikwijls wenselijk om het netwerk op te splitsen in verschillende logisch gegroepeerde blokken, die makkelijker te beheren zijn. In een IP netwerk, staan deze blokken bekend als subnetten. Routers worden hoofdzakelijk gebruikt waneer er een nood is voor beveiliging en meer gedetaileerde controle van het netwerk verkeer.

note: Tag: para
en: The task of a hub is to connect several cable segments in one point. The simplest form of hub is a multiport repeater, which is exactly what its name says. It connects multiple cable segments and regenerate the signal for each segment. With Ethernet the access method Carrier Sense Multiple Access with Collision Detection (CSMA/CD) is used. This is built around a concept called contention, in which the stations on the caple sends its data when it is convenient for them.CSMA/CD enhances this concept in that the stations first <quote>listens</quote> to the cable before sending data to it. Even so, it may be the case that two stations are listening at the same time (this often occurs at heavy traffic loads) and both regard the cable as unused and releases data to it. This results in a collision.
nl: De taak van een hub is het verbinden van verschillende kabelsegmenten op een punt. De simpelste hub is een multiport repeater, die doodgewoon alles wat binnenkomt op alle aansluitpunten verstuurt, elk signaal wordt dan gegenereerd op elk kabel segment. With Ethernet the access method Carrier Sense Multiple Access with Collision Detection (CSMA/CD) is used. This is built around a concept called contention, in which the stations on the caple sends its data when it is convenient for them.CSMA/CD enhances this concept in that the stations first <quote>listens</quote> to the cable before sending data to it. Even so, it may be the case that two stations are listening at the same time (this often occurs at heavy traffic loads) and both regard the cable as unused and releases data to it. This results in a collision.

note: Tag: title
en: Description of services
nl: Beschrijving van de netwerkdiensten

note: Tag: para
en: Samba is a service which makes it possible to share a Linux filesystem and printers with Windows. It is actually the protocol SMB (Server Message Block), developed in 1987, used by Microsoft and adopted by Linux. The service consits of several components which we will return to. In the first place, the service has to be installed, if this has not been done already.
nl: Samba is de dienst die het bestandssysteem en de printers toegankelijk maakt vanop Windows systemen. Samba maakt hiervoor gebruik van het SMB (Server Message Block) protocol, dat in 1987 ontwikkeld werd, gebruikt wordt door Microsoft en geadopteerd is door Linux. Deze dienst bestaat uit verschillende componenten (we komen hier later op terug).

note: Tag: para
en: Squid is an Internet proxy cache application, which can make surfing the Net seem simpler. A proxy is defined as an agent with the authority to act on behalf of others, and a chache is a storage location that hides and handles information for later use. By using Squid, surfing the Web will appear faster than what it realy is. After you have accessed a webpage, a copy will be stored locally. The next time you go to that page, it will appear much faster, as it has been downloaded already and is stored in memory. It is important to configure this service accurately, so that each page isn't stored for too long. Many webpages are updated frequently, and yesterday's paper is of little interes.
nl: Squid is een Internet proxy buffer applicatie, die het surfen makkelijker kan doen lijken. Een proxy is gedefineerd als een agent met de authoriteit in naam van anderen te handelen, en een buffer is een opslag locatie die informatie verbergt en verwerkt voor later gebruik. Door het gerbuik van een proxy, zak surfen sneller lijken te gaan dan het eigenlijk is. Wanneer u een webpagina bezoekt, wordt er lokaal een kopie bewaard. De volgende keer dat u die pagina bezoekt, zal u ze veel sneller te zien krijgen, omdat ze al gedwonload is en opgeslagen in het geheugen. Het is belangrijk om deze service naukeurig te configureren, zodat elke pagina niet te lang wordt opgeslagen. Vele webpagina's worden regelmatig vernieuwd, en de pagina van gisteren is dan van weinig belang.

note: Tag: para
en: Limacute handles user administration, courier handles mail reception imap and smtp. mailman is a mail service handling mailinglists etc.
nl: Wat de mail betreft zijn er een aantal samenwerkende programma's: we gebruik van Limacute voor de gebruikersadministratie, courier voor imap toegang en smtp, en mailman voor emaillijsten.

note: Tag: para
en: DSH is Distributed SHell,a small script making it possible to execute commands on clusters/multiple machines at a time. It uses a small daemon which collects information on the machines and uses a small script that exploits the collected data to remotely execute the commands via rsh or ssh (which are encrypted transfer protocols).
nl: DSH staat voor Distributed SHell, dit is een small script dat het mogelijk maakt om commando's uit te voeren op meerdere machines tegelijkertijd. Hiertoe word gebruik gemaakt van een kleine daemon die informatie verzamelt over de machines en een via een script de verzamelde informatie uitbuit om de commando's via rsh of ssh (beide zijn protocollen met encryptie) uit te voeren.

note: Tag: para
en: NFS is a network sysmtem thats makes possible the sharing of a harddrive by multiple computers in a network. Thus, you can access other PCs somewhere else in the network. This is achieved by exporting a part or all of the local file system, so that a user is able to mount the file system from another computer over the network. The server program makes the file system accessible to other machines through a process called exporting. File systems that are available over the network in this way are called shared file systems. In practice, if a shared file system on machine A is mounted on machine B, it will appear to the user on B just like a local file system, and thus NFS is invisible to the users. NFS is designed to function independant of machine, operating system and transport protocols. It uses client/server architecture and consists of a client program, a server program and a protocol for communication between these.
nl: NFS is een dienst die het mogelijk maakt om een harde schijf (of delen ervan) te delen met verschillende computers in een netwerk. De mappen die vanop het netwerk toegankelijk moeten zijn worden door het NFS server programma geexporteert, en kunnen vervolgens op de andere systemen gemount worden. Eens een bestandsysteem gedeeld is via NFS en gemount op een andere machine, kunnen gebruikers op die andere machine ermee omgaan net als met een lokale map. NFS is dus (indien juist ingesteld door systeembeheerder) onzichtbaar voor de gebruikers. Opmerkelijk is ook dat NFS ontworpen is om onafhankelijk te zijn van de machine, het operating system, en de transport protocollen die gebruikt worden. NFS gebruikt hiertoe een client/server architektuur, wat wil zeggen dat u een serverprogramma hebt op de machine met de gedeelde map, een clientprogramma op elke machine die toegang wil tot de gedeelde map, en een protocol voor de communicatie tussen het server programma en de client programma's.

note: Tag: para
en: Webmin is a web based interface for system and user administration in Unix. It is designed to be functional, quick, and easy to use. It is also highly extensible because of an open and well documented application programming interface (API). Webmin is also very portable, and supports more than 25 different unix-like operating systems and linux distributions. By using a browser that supports frames and forms, you can configure user accounts, Apache, DNS, file sharing etc. Webmin consists of a simple web server and several CGI programs that update system files directly. Webmin is a unique program for the Unix world in the sense that it offers a one-to-one graphical user interface (GUI) for almost any function in a unix system. Anyone can use it because it only requires a webbrowser and is accessible from anywhere there is an internet connection. Webmin is an excellent tool for both novice and experienced system administrators. For novices, it offers a way to learn system administration in a very visual manner.
nl: Webmin is een interface voor systeem en gebruikersadministratie in Unix dat toegankelijk is via webpagina's. Het is ontworpen om functioneel, snel, en gemakkelijk in gebruik te zijn. Daarnaast is het makkelijk uitbreidbaar vanwege zijn open en goed gedocumenteerde API (application programing interface). Verder is webmin momenteel beschikbaar voor meer dan 25 verschillende op unix lijkende operating sytems en GNU/Linux distributies. U kunt webmin benaderen vanuit elke webbrowser die frames en forms ondersteund. Via webmin kunt u gebruiker accounts aanmaken en beheren, de verschillende netwerkdiensten instellen, enz. Webmin is een uniek hulpmiddel voor de unix-wereld omdat het door iedereen, beginner of gevorderd, gebruikt kan worden. Het maakt niet uit waar u bent, zolang u kunt beschikken over een internet verbinding en een webbrowser.

note: Tag: para
en: SSH is a program used for logging into other machines in a network, execute commands on external machins, and for copying files between machines. It has strict authentication and provides secure communication over insecure connections. The advantages of SSH in comparison to many other similar programs is that is encrypts the connection between the two machines and forwards the X-connection (which means that it tells the other machine what computer you are using). In this way you may start X-programs without problems. When using other programs, passwords are often transmitted unencrypted. If someone <quote>listens into</quote> the network, they may therefore be able to get hold of your password. The X Window System has many weaknesses. By using SSH you can create secure X-sessions that are invisible for the users.
nl: SSH is een programma dat u toelaat om over het netwerk en op een veilige manier in te loggen op een andere machine om daar commando's uit te voeren en programma's te draaien. Het geeft u ook de mogelijkheid om, op een veilige manier, bestanden uit te wisselen tussen verschillende machines. Voor de beveiliging wordt er gebruik gemaakt van stricte authenticatie en wordt alles wat verstuurd wordt versleuteld. Op die manier bied ssh de mogelijkhied voor veilige communicatie over een onbeveiligde verbinding. Verder forward ssh de X-verbinding waardoor u grafische programma's kunt opstarten over de beveiligde verbinding heen, en u de grafische interface op jouw scherm te zien krijgt. Door de sterke beveiliging van SSH wordt het onmogelijk om af te luisteren wat u over het netwerk aan het doen bent.

note: Tag: para
en: CUPS is a network printer system for centralized management of printers. It is built on the IPP (Internet Printing Protocol) which is built on the internet protocol HTTP (HyperText Transport Protocol). This means that the data are transmitted in the same way as on the internet. You might think that this would lead to a huge traffic load and a slowdown of the network, but that is not the case.Since the program runs directly on the server, it's not affecting the clients significantly. The only thing that affects the clients is a background process, a daemon, that frequently searches for client requests. This is a very small program which only reads the commands it receives like print, cancel, pause etc. Administration of the program is very easy - since CUPS uses the same protocol as internet,It may be administered from anywhere.
nl: CUPS (Common Unix Printing System) is een dienst voor het delen van printer over het netwerk, met gebruik van centraal beheer. CUPS is gebaseerd op IPP (Internet Printing Protocol) dat gebruikt maakt van HTTP (HyperText Transport Protocol, het protocol dat gebruikt wordt voor webpagina's). In praktijk blijkt dit uitermate goed te werken: het netwerk wordt niet te zwaar belast, en het meeste werk wordt gedaan door de CUPS component op de server. Ook is het, omdat CUPS gebouwd is boven op HTTP, mogelijk om van gelijk waaar op het internet het beheer van CUPS te voorzien.

note: Tag: para
en: DNS is a distributed directory service which translates IP addresses to particular domain names. An IP (Internet Protocol) address is an identification number (such as 176.15.30.72) that a package or machine gets from its local internet service provider. This address shows affiliations on sending and receiving packages. DNS also handles email for the domain. For the domain www.skolelinux.no, the DNS server will also hadle the various email aliases created for the domain, e.g. pere@skolelinux.no. If the DNS server crashes, the domain will not be visible....
nl: DNS (Domain Name System) is een gedistribueerde opzoek dienst die domeinnamen (e.g www.startpagina.nl) vertaald in IP adressen. Een IP adres is een uniek identificatie nummer (zoals bv. 176.15.30.72) dat een machine toegewezen gekregen heeft. Door gebruik te maken van deze unieke adressen komt alles wat u via internet verstuurt bij de juiste computer terecht. Door gebruik te maken van DNS hoeft u geen moeilijk te onthouden numerieke adressen te gebruiken, in plaats daarvan gebruikt u de voor mensen makkelijkere domeinnaam. Wanneer de DNS server crasht kunt u geen verbindingen maken door gebruik te maken van de domeinnamen, wat wil zeggen dat op dat moment onmogelijk wordt om te surfen of email te versturen (tenzij u gebruik zou maken van de numerieke ip-adressen).

note: Tag: para
en: LDAP (Lightweight Directory Access Protocol) is a protocol for directory services which is used for authentication in a cetralized system. It uses the local database for storing information. E.g. if an LDAP client connects to an LDAP server with a request, the server will respond by pointing to where the requested information may be found, normally on another LDAP server.
nl: LDAP (Lightweight Directory Access Protocol) is een directory service die gebruikt wordt voor gecentralizeerde authenticatie. LDAP maakt gebruik van een locale database om informatie op te slaan. Waneer een LDAP client om informatie vraagt aan een LDAP server zal deze een verwijzing teruggeven naar waar de informatie te vinden is, dit kan mogelijks op een andere LDAP server zijn.

note: Tag: para
en: PostgreSQL is the database program that Skolelinux has elected to use. Primarily because it is free, but also because it supports most database constructs.For those who are not familiar with databases, it is a collection of logically related data, stored in tables. A school database might have tables such as employee, student, subject, class etc. This tables may be combined in order to produce desired answers to queries, by using the query language SQL.
nl: PostgreSQL is het database programma dat we voor Skolelinux gebruiken. We hebben gekozen voor PostgreSQL omdat het de meeste database constructies ondersteund, en daarnaast een vrij beschikbaar programma is. Een database, voor diegenen die hier niet mee bekend zijn, is een verzameling van logisch verwante data die op een gestructureerde manier is opgeslagen. Door deze gestructureerde opslag kun je, via SQL (Standar Query Language), vragen stellen aan de database. Waardoor de in de database opgeslagen data een stuk toegankelijker wordt. In een schooldatabase krijgt u informatie over leerlingen, personeelsleden, vakken, klassen, enz.

note: Tag: title
en: DHCP- Dynamic Host Configuration Protocol
nl: DHCP

note: Tag: para
en: DHCP is used for allocating IP-addresses to computers in a network automatically. To use DHCP, you must install a DHCP-server on one machine, and DHCP-clients on the machines that need IP-number.When the clients start up, the DHCP-client sends a request for an IP-number. The DHCP-server picks up the request, looks at its configuration, and returns an IP-number to the client. The server also often sends information on Gateways and DNS-servers.
nl: DHCP(Dynamic Host Configuration Protocol) is de dienst die ip adressen toewijst aan computers binnen het netwerk. Ook hier draait er een serverprogramma op de server machine, en een client programma op de client machines. Iedere keer wanneer de client opstart zal het client programma een beschikbaar ip-adres aanvragen bij de server. De server wijst vervolgens een ip-adres toe aan de client, en informeert de client over de te gebruiken gateway en DNS server(s).

note: Tag: para
en: Using a DHCP-server to allocate IP-numbers has several advantages to fixing an IP-number for every machine in the network. Here are some:
nl: Het gebruik van dynamische ip-adressen, toegewezen door een DHCP server, heeft verschillende voordelen over het statisch instellen van een ip-adres op elke machine:

note: Tag: para
en: IP-addressing is controlled from one machine. Good overview of allocated IP-numbers. Easy change of IP numbers.
nl: De ip-adressen worden gecontroleerd vanop een enkele machine, waardoor u een overzicht krijgt van de toegewezen ip-adressen, en het makkelijk wordt om deze te verdereen.

note: Tag: para
en: It is possible to allocate fixed IP adresses with a DHCP server
nl: Het is mogelijk om vaste ip-adressen toe te wijzen vanuit een DHCP server

note: Tag: para
en: Multiuser machines, such as pupil machines may easily be given an IP number, without requiring each computer to have a fixed IP address.
nl: Multiuser machines, zoals de door leerlingen gebruikte machines krijgen een IP-adres zonder dat het nodig is om elke computer expliciet een vast ip-adres te geven.

note: Tag: para
en: Configuration of DNS servers and gateways are done at a central location, in stead of on every single machine.
nl: Configuratie van DNS servers en gateways wordt gedaan vanop een centrale plaats, in plaats van op iedere machine.

note: Tag: para
en: Portable computers may easily be moved between networks without reconfiguring IP address, gateway and DNS servers.
nl: Draagbare computers kunnen makkelijk verplaatst en gebruikt worden zonder dat u iedere keer weer de ip adressen, de gateway en de DNS instellingen dient aan te passen.

note: Tag: para
en: Apache is the most widely used webserver in the world. It is free software distributed under an <quote>open sourve</quote> license. Version 2.0 functions under most UNIX based operating systems (such as Linux, Solaris, Digital UNIX and AIX), under other UNIX/POSIX- systemes (such as Rhapsody, BeOS, and BS2000/OSD), on AmigaOS, and on Windows 2000. According to Netcraft (www.netcraft.com), as of February 2001 60&percnt; of all webpages are served by an Apache server. Apache is integrated with the newest version of the Hypertext Transport Protocol, HTTP1.1, and free support is provided through a report system and several dedicated newsgroups. In addition, many companies offer consultancy services.
nl: Apache is wereldwijd de meest gebruikte webserver (iets meer dan 60&percnt; van alle websites draait op apache). Apache is een <quote>vrije software</quote> en de 2.0 versie draait op de meeste Unix-gebaseerde operating systems (e.g GNU/Linux, Solaries, Digital UNIX, AIX), andree POSIX-systemen (e.g. Rhapsody, BeOS, BS2000/OSD), op AmigaOS, en op MS-Windows. Apache maakt gebruik van de niewste HTTP versie. Gratis ondersteuning is beschikbaar door verscheidene specifieke niewsgroepen, commerciele ondersteuning is beschikbaar van een groot aantal consultancy bedrijven.

note: Tag: para
en: AppleTalk is a network protocol which enables communication with Apple Macintosh machines in the network. It is part of Skolelinux in order not to exclude operating sytems (and thereby users).
nl: Appletalk is een netwerk protocol dat communicatie mogelijk maakt met Apple Macintosch machines in het netwerk. Dit is een onderdeel van Skolelinux omdat we geen operating systems (en daarmee gebruikers) willen uitsluiten.

note: Tag: para
en: PHP (PHP: Hypertext Preprocessor) is an <quote>open source</quote> server scripting language for making dynamic webpages and internet applications. A dynamic webpage is a page tailored to the user, so that users visiting will see information pertinent to their selections. Dynamic internet applications are mainly used for commercial sites, where what is displayed is generated from a database or some other external source of information. PHP is a scripting language specifically tailored for web development, and is easily integrated with the Hypertext Markup Language (HTML). Webpages generated using PHP are treated just like static HTML pages. PHP offers a simple, universal solution for constructing webpages.PHP syntax is similar to C and Perl, making it easy to user for everyone who has basic knowledge of programminng. Because of its design, PHP code is simple to maintain and update, and because it is distributed freely and as <quote>open source</quote>, it has been widely adopted and is extremely well documented and supported.
nl: PHP (PHP: Hypertext Preprocessor) is een <quote>vrije software</quote> server-side scripting taal voor het maken van dynamische webpagina's. Dynamische webpagina's passen zich aan naargelang de keuze's/akties van de bezoeker. Dit soort pagina's wordt voornamelijk gebruikt voor commerciele sites, waar de getoonde informatie uit een database of een andere externe gegevensbron gehaald wordt. PHP is een script taal die speciaal ontwikkeld is voor de ontwikkeling van websites, en als dusdanig bied PHP een eenvoudige, functionele taal voor het aanmaken van webpagina's. Dankzij het goede ontwerk, de eenvoudige opbouw, het makkelijke onderhoud, en de vrije beschikbaarheid van PHP en PHP sites wordt PHP breed, en veelvuldig gebruikt op het web.

note: Tag: para
en: PHP4 - (PHP version 4.0) Version 4.0 includes more than 50 improvements of performance and a range of new functionality.
nl: PHP 4 - (PHP versie 4.0) bevat meer dan 50 performantie-verbeteringen en een veelheid aan nieuwe funtionaliteit.

note: Tag: title
en: User applications
nl: Gebruiker programma's

note: Tag: para
en: Mailprogram KMail, Moxilla-mail, evolution
nl: Email-programma's KMail, Moxilla-mail, evolution

note: Tag: para
en: Newsreader Knode
nl: Nieuwsgroep-lezers Knode

note: Tag: para
en: Wordprocessor Kword, AbiWord
nl: Wordprocessors Kword, AbiWord

note: Tag: para
en: Spreadsheet Kspread, Gnumeric
nl: Spreadsheets Kspread, Gnumeric

note: Tag: para
en: Reportgenerator Lyx
nl: Rapport-generators Lyx

note: Tag: para
en: Database Postgresql, mysql
nl: Databases Postgresql, mysql

note: Tag: para
en: Presentation Kpresenter
nl: Presentatie-software Kpresenter

note: Tag: para
en: Graphics Gimp, Krayon, Kontour, Sodipodi
nl: Beeldbwerking Gimp, Krayon, Kontour, Sodipodi

note: Tag: para
en: Pedagogical software Kdict, KGeo, KStars, KmPlot, celestia
nl: Pedagogisch software Kdict, KGeo, KStars, KmPlot, celestia

note: Tag: para
en: Chemistry gperiodic Kalzium? chemtool?
nl: Chemie gperiodic Kalzium? chemtool?

note: Tag: para
en: Math KPercentage, KmPlot, KGeo
nl: Wiskunde KPercentage, KmPlot, KGeo

note: Tag: para
en: Languages Kvoctrain, Kmessedwords
nl: Talen Kvoctrain, Kmessedwords

note: Tag: para
en: Music Noteedit, Kmidi
nl: Musiekc Noteedit, Kmidi

note: Tag: para
en: Conference/Videophone Gnomemeeting
nl: Conferentie/Videophone Gnomemeeting

note: Tag: title
en: Command line administration
nl: Beheer via de command line

note: Tag: title
en: User administration
nl: Gebruikersbeheer

note: Tag: para
en: <para>Introduction</para>
nl: <para>Inleiding</para>

note: Tag: para
en: In order to be able to administer a system, you need administrator rights. For Linux, this means being logged in as root. All functionality described here pertains to system administrtion, and thus requires root privileges. To log in as root, open a terminal console (window). This may for instance be done like this:
nl: Om een systeem te kunnen beheren, hebt u natuurlijk beheersrechten nodig. In Linux betekend dit dat u als root dient ingelogd te zijn. Alle informatie in dit hoofdstuk betreft systeem administratie, en verlangt dus root rechten. Om in te loggen als root opent u een terminal konsole venster. Dit doet u als volgt:

note: Tag: term
en: K->system->terminal
nl: K->systeem->terminal

note: Tag: para
en: Type:
nl: Vervolgens typ je:

note: Tag: para
en: You will be asked for a password. Enter the root password. The needed commands are only executed in this terminal console window .
nl: U wordt dan gevraagt om het wachtwoord van de root gebruiker in te voeren. De volgende commandos worden enkel in dit terminal venster uitgevoerd.

note: Tag: title
en: Adding/removing users
nl: Gebruikers toevoegen/verwijderen

note: Tag: para
en: Users are added and removed using webmin. If you wish to do it from the command line interface, use lynx, a text base webbrowser
nl: Gebruikers woren togevoegd en verwijderd met behulp van webmin. Indien u het via de command line interface wil doen, gebruik dan lynx, een tekst gebaseerd webbrowser

note: Tag: para
en: Just as for adding users, go to <quote>user and groups</quote>. Click the users you wish to remove, and you will see info on the user. Use the 'delete' button at the bottom, to the right to remove the user. You can also choose whether or not the user's home directory should be deleted.
nl: Net als voor gebruikers toe te voegen, ga naar <quote>user and groups</quote>. Klik op de gebruiker die u wenst te verwijderen en u zal info over de gebruiker te zien krijgen. Gebruik de 'delete' knop onderaan rechts, om de gebruiker te verwijderen. U kan ook kiezen of de thuis map van de gebruiker verwijderd dient te worden.

note: Tag: para
en: This is the same as what is in
nl: Dit is het zelfde als in

note: Tag: title
en: Changing a password
nl: Toewijzen van nieuwe wachtwoorden

note: Tag: para
en: In order to change a user's password, type the command:
nl: Om een nieuw wachtwoord toe te wijzen aan een gebruiker, typt u het volgende commando:

note: Tag: para
en: 'user name'
nl: 'Gebruikersnaam'

note: Tag: para
en: Enter the new password twice. This will create a new password.
nl: U dient het nieuwe wachtwoord tweemaal in te voeren (dit om te beschermen tegen tikfouten).

note: Tag: title
en: System administration
nl: Systeembeheer

note: Tag: title
en: File protection
nl: Beveiliging van bestanden

note: Tag: para
en: Linux has a simple system for file protection. Each file is related to 3 sets of users:
nl: Het systeem dat Linux gebruikt voor de beveiliging van bestanden is relatief eenvoudig in gebruik. Met elk bestand zijn drie gebruikers geassocieerd:

note: Tag: para
en: 'u' (for user) refers to the user himself, the owner of the file
nl: 'u' (voor gebruiker) verwijst naar de eigenaar van de het bestand, dit is standaard de gebuiker die het bestand aangemaakt heeft.

note: Tag: para
en: 'g' (for group) refers to other users in the same group as the user
nl: 'g' (voor groep) verwijst naar een gebruikersgroep die aan het bestand gekoppeld is, standaard is dit de gebruikersgroep van de persoon die het bestand aangemaakt heeft.

note: Tag: para
en: 'o' (for other) refers to all other system users. In addition, each set of users have 3 possible privileges:
nl: 'o' (voor iedereen anders) verwijst naar alle andere gebruikers van het systeem. Voor elke set van gebruikers die hierboven genoemd werd, zijn er drie rechten die toegewezen kunnen worden:

note: Tag: para
en: 'r' signifies read access. Only those with read privileges can read the file.
nl: 'r' slaat op de leesrechten (inkijken van bestanden)

note: Tag: para
en: 'w' signifies write access. Only those with write privileges can write to file.
nl: 'w' slaat op de schrijf rechtern (aanpassen en aanmaken van bestanden)

note: Tag: para
en: 'x' signifies execution privileges. Only those with 'x' privileges can execute a program.
nl: 'x' slaat op de uitvoerrechten (opstarten van programma's, uitvoeren van scripts).

note: Tag: para
en: To show how this works, let's look at an example:
nl: Om te begrijpen hoe dit werkt kijken we naar een voorbeeld. Met het commando <quote>ls -l administrasjon.dvi</quote> vragen we informatie over het bestand administrasjon.dvi op, dit geeft volgende uitvoer:

note: Tag: title
en: Changing file protection
nl: Veranderen van de beveiligingsinstellingen voor een bestand

note: Tag: para
en: In order to change the protection of a file, you have to be logged in either as the owner of the file (i.e. the user that created the file), or as root, with all privileges to change whatever is necessary. Changing the protection of files or directories is done with the command chmod (change mode). As an example, assume that you have a file called task.dvi for which only you should have privileges. In this case, enter the command:
nl: Om de beveiligingsinstellingen van een bestand te kunnen veranderen dient u ofwel ingelogd zijn als de eigenaar van het bestand, of als de root gebruiker. Het veranderen van de instellingen doet u vervolgens met het commando 'chmod' (CHange MODe). bekijk het volgende voorbeeld:

note: Tag: para
en: This is an order to remove read and write privileges from the file oppgave.dvi for the sets of users go(group,owner)
nl: Bovenstaand commando geeft aan dat we de rechten voor 'g' (groep) en 'o' (al de rest) veranderen door de lees en schrijfrechten ('r' en 'w') af te nemen (-). In bovenstaand commando vervangt u de betreffende rechtensets door een combinatie van 'g', 'o', en 'u'. De uit te voeren actie is toewijzen (+) of afnemen (-) van rechten ('r', 'w', 'x'). Als laatste hebt u het bestand waarvan u de rechten wil veranderen.

note: Tag: title
en: Processes
nl: Processen

note: Tag: para
en: A process is a program under execution, i.e. a designation of the program and the environment the program uses while running. A process has:
nl: Een process is een draaiend programma, i.e. het is een verwijzing naar de instantie van het programma en de daaraan gekoppelde systeembronnen. Elk proces heeft:

note: Tag: para
en: A process ID (PID). This is a unique number identifying the process.
nl: Een process ID (PID). Dit is gewoon een uniek nummer dat aan het process wordt toegewezen.

note: Tag: para
en: All processes are started by other processes, i.e. all processes are children of other processes.
nl: Alle processen worden gestart door een ander process, en hebben bijgevolg een ouder-process.

note: Tag: para
en: At boottime, a range of processes are started. And when the login window is displayd on the screen, this is a running process. When we're logged in, we're inside a process that is a child of the login process.
nl: Tijdens het booten worden een aantal processen opgestard, het loginscherm waar u vervolgens bij uitkomt is een van deze processen. Eens ingelogd zitten we in een kind-process van het login-process.

note: Tag: para
en: After installing Skolelinux, the network should be working properly. To check the network, open a webbrowser and try going to a familiar webpage, e.g. www.skolelinux.no. If you get the message <quote>Unknown host</quote>, you don't have an internet connection.There are several possible reasons for this. We'll get to these in the chapter on error handling.
nl: Na de installatie van Skolinux, dient het netwerk normaliter werken. Om dit te controleren opent u een webbrowser, waar u probeert naar een website te surfen (e.g. www.skolelinux.org). Indien u de boodschap <quote>Unknown host</quote> krijgt dan is er iets mis met de internet verbinding. Er kunnen verschillende dingen mis zijn, we gaan hier dieper op in in het hoofdstup over het omgaan met fouten.

note: Tag: title
en: Usefull commands
nl: Nuttige commando's

note: Tag: para
en: ping Command where you send an <quote>echo request</quote>
nl: ping Commando waarmee u een <quote>echo request</quote> stuurt, nuttig om te bepalen of een website bereikbaar is.

note: Tag: para
en: traceroute Used to track a network-package. E.g. if you have someone who's trying to enter your machine, you can type traceroute 'ipadresse' to trace where the attack is coming from...
nl: traceroute is een commando waarmee u de route van een netwerkpakket kunt nagaan. Dit is bijvoorbeeld nuttig bij verbindingsproblemen om te kijken of waar het probleem optreed (op het schoolnetwerk, bij de provider, ...).

note: Tag: para
en: netstat Used to check and set a configuration
nl: netstat Commando om de netwerkconfiguratie na te gaan en in te stellen

note: Tag: para
en: ifconfig The command is used to configure the network card.
nl: ifconfig Commando voor de instellingen van de netwerkkaart.

note: Tag: para
en: ifdown Shuts down the network. But with * -a, for all
nl: ifdown Sluit de netwerkverbinding af.

note: Tag: para
en: ifup Starts the network.But with * -a, for all
nl: ifup Start de netwerkvervbinding op.

note: Tag: title
en: Resize lvm-partitions from the commandline
nl: De grootte van lvm-partities vanop de commandoregel aanpassen

note: Tag: para
en: There is at the moment 4 partitions of type lvm in Skolelinux:
nl: Er zijn momenteel 4 lvm-partities in Skolelinux:

note: Tag: title
en: Resize the partition /usr
nl: De grootte van de /usr-partitie aanpassen

note: Tag: para
en: This partition is where your programs are installed.
nl: Op deze partitie worden uw programma's geïnstalleerd.

note: Tag: para
en: Resizing this partition is tricky.
nl: De grootte van deze partitie aanpassen is lastig.

note: Tag: para
en: In order to umount this partition, you have to enter runlevel 1, and exec a shell from another partition.
nl: Om deze partitie te kunnen afkoppelen dient u eerst in runlevel 1 een shell op te starten vanaf een andere partitie.

note: Tag: para
en: Notify all your users that they have to log out, then issue <command>init 1</command> from the command line.
nl: Verwittig alle gebruikers dat ze dienen uit te loggen, en geef vervolgens vanop de commandoregel het commando <command>init 1</command>.

note: Tag: para
en: Now that you are in runlevel 1, you can issue <command>exec /bin/sh</command><footnote><para>or <command>exec /bin/ash</command> depending on your symbolik links.</para></footnote>. You will recognize that you have another shell when you have a promt looking like this <prompt>\h:w\$</prompt>. If you do a mistake when writing, then you have to do a <keycombo><keysym>Ctrl-C</keysym></keycombo> and start the line all over again.
nl: Nu u zich in runlevel 1 bevindt, kunt u het commando <command>exec /bin/sh</command> geven <footnote><para>of het commando <command>exec /bin/ash</command> afhankelijk van uw symbolische links.</para></footnote>. Dat u een andere shell heeft merkt u aan de prompt die er uit ziet als <prompt>\h:w\$</prompt>. Als u bij het intikken een tikfout maakt kunt u met de toetsencombinatie <keycombo><keysym>Ctrl-C</keysym></keycombo> het commando afbreken en opnieuw beginnen.

note: Tag: para
en: First we notice the current size of our partition, <command>df -h /usr</command>
nl: Eerst bekijken we de huidige grootte van de partitie via het commando <command>df -h /urs</command>

note: Tag: screen
en: Filesystem            Size  Used Avail Use% Mounted on
    /dev/vg_system/lv_usr
                                  1.0G  400M  600M  40%  /usr
nl: Bestandssysteem            Grootte  Gebruikt Beschikbaar  Gebruik% Koppelpunt
    /dev/vg_system/lv_usr
                                  1.0G  400M  600M  40%  /usr

note: Tag: para
en: Then we umount the partition, <command>umount /dev/vg_system/lv_usr</command>
nl: Vervolgens koppelen we de partitie af met het commando <command>umount /dev/vg_system/lv_user</command>

note: Tag: para
en: Then we check and repair the filesystem, <command>fsck -yf /dev/vg_system/lv_usr</command>
nl: Daarna controleren en repareren we het bestandssysteem met het commando <command> fsck -yf /dev/vg_system/lv_usr</command>

note: Tag: para
en: The resize program <application>e2fsadm</application> does do a filesystem check, but for safty we do it an extra time.
nl: Het programma <application>e2fsadm</application> dat de groottes aanpast voert wel een bestandssysteemcontrole uit, maar voor de zekerheid doen we het zelf ook nog eens.

note: Tag: para
en: Then we chech how much free space we have in this volume group, <command>vgdisplay vg_system</command>, look for a line saying something like <screen>Free  PE / Size       175 / 5.47 GB</screen> In this case we have 5.47GB free space that we can use.
nl: Vervolgens kijken we na hoeveel schijfruimte nog vrij hebben op deze volumegroep via het commando <command>vgdisplay vg_sytem</command>; zoek naar een regel lijkend op <screen>Free  PE / Size       175 / 5.47 GB</screen> (In dit voorbeeld is er 5.47 GB schijfruimte te gebruiken).

note: Tag: para
en: If we want to increase the partition with 1GB, we issue <command>e2fsadm -L +1G /dev/vg_system/lv_usr</command>. If we wanted to increase the partition with 100M, we would issue <command>e2fsadm -L +100M /dev/vg_system/lv_usr</command>, If we wanted to decrease the partition with 100M, we would issue <command>e2fsadm -L -250M /dev/vg_system/lv_usr </command> Due to a bug
nl: Als we de parititie met 1 GB willen vergroten dan geven we het commando <command>e2fsadm -L +1G /dev/vg_system/lv_usr</command>. Als we de partititie met 100M willen vergroten dan geven we het commando <command>e2fsadm -L +100M /dev/vg_system/lv_usr</command>, als we daarentegen de parititie willen verkleinen met 100M geven we het commando <command>e2fsadm -L -250M /dev/vg_system/lv_usr </command>, dit tengevolge van en bug

note: Tag: para
en: We will shortly fix it, <ulink url="http://bugs.skolelinux.no/show_bug.cgi?id=439"></ulink>, we must be carefull when resizing.
nl: <ulink url="http://bugs.skolelinux.no/show_bug.cgi?id=439">Deze bug</ulink> zal zo snel mogelijk opgelost worden, totdan dienen we voorzichtig te zijn bij het aanpassen van de grootte.

note: Tag: para
en: Make sure that you see the follwoing on your screen:
nl: Let erop dat u het volgende op uw scherm ziet:

note: Tag: para
en: If you do not see all these <screen>XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX</screen>rolling over the sceen when you resize, then your resize wasn't sucessfull.
nl: Als u al deze <screen>XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX</screen> niet over het scherm zien rollen tijdens het aanpassen van de grootte, dan is het aanpassen niet succesvol verlopen.

note: Tag: para
en: You then have to remount the partition, then umount the partition again, and resize the partition again.
nl: In dat geval dient u de partitie opnieuw aan te koppellen, vervolgens weer los te koppellen, en tenslotte het aanpassen van de grootte opnieuw te proberen.

note: Tag: para
en: When you do this second resize, make sure to only resize with 32M, because the reszie commands "remembers" that last failed command.
nl: Bij deze tweede aanpassing dient u ervoor te zorgen dat u slechts met 32M aanpast, dit omdat het aanpascommando de laatst gebruikte grootte 'herinnert'".

note: Tag: para
en: If the resize was successfull, then we now can mount the partition, <command>mount /usr</command>, then we chech it's size, <command>df -h /usr</command>, it should in this case now look like:
nl: Als het aanpassen van de grootte gelukt is kunt u de partitie terug aankoppellen met het commando <command>mount /usr</command>. Daarna kunt u de grootte controleren via het commando <command>df -h /usr</command>, dit dient er als volgt uit te zien:

note: Tag: para
en: When you now write <command>init 6</command>, after you have mounted the patrition, the machine will then reboot up into multiuser environment again.
nl: Als u na het aankoppellen het commando <command>init 6</command> geeft zal de machine herstarten naar een meerdere-gebruikers-modus.

note: Tag: para
en: When I try to <command>umount</command>, it complains the the device is busy.
nl: De uitvoering van het commando <command>umount</command> klaagt dat 'device is busy'.

note: Tag: para
en: This is because there are open files on the partition that you want to umount. If you are trying to umount /skole/tjener/home0, then make sure that all your users are logged out. If it's possible, try to resize in runlevel 1
nl: Dit komt doordat er open bestanden zijn op de parititie die u wilt loskoppellen. Als u net geprobeert heeft om /skole/tjener/home0 los te koppellen kunt u best nagaan of al uw gebruikers uitgelogd zijn. Indien mogelijk kunt u best de grootte aanpassen vanuit runlevel 1.

note: Tag: para
en: I have resized a partition, but I don't see any difference in the free space on my partiton
nl: U heeft de grootte van een partitie aangepast maar u ziet geen verschillen in de hoeveelheid vrije ruimte op de parititie

note: Tag: para
en: This is probably due to bug#439, the solution is to remember to check and repair the partiton that you want to resize before you try to resize it, with the command <command>fsck -fy</command>, then try to resize it again, but only increase/decrease it with 32M, that is <command>e2fsadm -L +32M</command>.
nl: Dit is waarschijnlijk een gevolg van bug#439, de oplossing is om de partitie na te kijken en te herstellen via het commando <command>fsck -fy</command> alvorens de grootte ervan aan te passen. Daarna kunt u het aanpassen opnieuw proberen, waarbij u enkel met 32M vergroot of verkleint (dus met het commando <command> e2fsadm -L +32M</command>).

note: Tag: para
en: After I have mounted the partition, and the machine starts in multiuser again, it hangs at <command>NFS.....</command>, what shall I do?
nl: Nadat u de partitie aangekoppeld heeft, en herstart heeft in meerdere-gebruikers-modus, blijft de machine hangen bij <command>NFS....</command>. Wat doe ik nu?

note: Tag: para
en: The only solution I have, is to restart the machine hard, e.g use the Reset-button, or turn of the power. This shouldn't happend if you use the command <command>init 6</command>, or <command>reboot</command>
nl: De enige oplossing is om de machine een koude start te geven (d.w.z. eerst helemaal afsluiten en vervolgens terug aanzetten). Dit zou niet mogen gebeuren als u het commando <command>init 6</command>, of <command>reboot</command> gebruikt.

note: Tag: title
en: Resize the partition /skole/tjener/home0
nl: De grootte van de /skole/tjener/home0-partitie aanpassen

note: Tag: para
en: This is where the users has their homedirectories.
nl: Dit is waar de thuismappen van de gebruikers zich bevinden.

note: Tag: para
en: The method used to resize this partition, is very similar to the one used when resizing /usr, infact it's easier because we don't need to go into runlevel 1, and we don't even need to start another shell, so I'll just list the commands used very briefly, and ask you to read
nl: De methode om de grootte van deze parititie aan te passen is bijna hetzelfde als die om de grootte van /usr aan te passen, ze is zelfs makkelijker omdat we ze niet vanuit runlevel 1 hoeven uit te voeren, we hoeven zelfs geen andere shell te starten. Hierna volgt een kort overzicht van de benodigde stappen, gelieve deze door te lezen

note: Tag: para
en: Logg in as root, and tell all you users to log out.
nl: U kent best als root aanmelden, en de gebruikers waarschuwen dat ze dienen uit te loggen.

note: Tag: para
en: Chech the current size of the partition, <command>df -h /skole/tjener/home0</command>
nl: U dient de huidige parititie grootte op te zoeken via het commando <command>df -h /skole/tjener/home0</command>

note: Tag: para
en: Umount the partition, <command>umount /skole/tjener/home0</command>
nl: Koppel de partitie af met het commando <command>umount /skole/tjener/home0</command>

note: Tag: para
en: Check and repair the filesystem, <command>fsck -fy /skole/tjener/home0</command>
nl: Controleer en herstel het bestandssysteem met het commando <command>fsck -fy /skole/tjener/home0</command>

note: Tag: para
en: Chech how much free space you have, <command>vgdisplay vg_data</command>
nl: Ga met het commando <command>vgdisplay vg_data</command> na hoeveel vrije ruimte er beschikbaar is

note: Tag: para
en: Resize the partiton to desired size, <command>e2fsadm -L +400M /skole/tjener/home0</command>
nl: Pas de partitiegrootte aan naar de gewenste grootte met het commando <command>e2fsadm -L +400 /skole/tjener/home0</command>

note: Tag: para
en: Mount the partition, <command>umount /skole/tjener/home0</command>
nl: Koppel de partititie terug aan met het commando <command>umount /skole/tjener/home0</command>

note: Tag: para
en: If the resize failed, then please read again the chapter about when resize fails on /usr,
nl: Als de aanpassing mislukt dient u de sectie over het mislukken van het aanpassen van de grootte op /usr door te nemen,

note: Tag: title
en: Resize the partition /var
nl: De grootte van de /var-partitie aanpassen

note: Tag: para
en: The resize of this partition follows the exact same procedure as when resizing the /skole/tjener/home0 partiition, described in section
nl: Het aanpassen van de grootte van deze partitie volgt exact dezelfde procedure als het aanpassen van de /skole/tjener/home0 partitie. Deze procedure wordt beschreven in sectie

note: Tag: title
en: Error handling
nl: Probleemoplossing

note: Tag: para
en: A driver floppy is a floppy disk with an ext2 file system, with a file modules.tgz. This file is unpacked from root on the installtion system. Such a modules.tgz may for instance contain a file like this: .lib/modules/2.4.19-386/kernel/drivers/scsi/aacraid/aacraid.o'.
nl: Een driver floppy is een diskette met een ext2 bestandsysteem en een bestand modules.tgz. Dit bestand wordt uitgepakt vanuit de root van het installatiesysteem. De modules.tgz bevat hardware driver bestanden zoals bv .lib/modules/2.4.19-386/kernel/drivers/scsi/aacraid/aacraid.o'.

note: Tag: title
en: Adding a client running MacOS X
nl: Een MacOS X client toevoegen

note: Tag: title
en: Preparations
nl: Voorbereidingen

note: Tag: para
en: We assume you have a brand new installation of OS X on the computer you wish to connect to the Skolelinux network. We also assume that you have updated the OS to the latest version, by using the automated update functionality in OS X.
nl: We nemen aan dat u een nieuwe installatie van OS X heeft op de computer die u wenst te verbinden met het Skolelinux netwerk. We nemen ook aan dat u het OS heeft bijgewerkt naar de laatste versie, door gebruik te maken van de geautomatiseerde bijwerk (update) functionaliteit in OS X.

note: Tag: title
en: Knowledge
nl: Kennis

note: Tag: para
en: These guidelines require that you have some experience with OS X. We assume that you know simple concepts and principles for OS X. You have to be logged in on the Mac as root throughout the procedure. These changes cannot be performed by an ordinary user. Root account is deactivated as default. You must activate it in the Netinfo Manager in the Security menu. Then, log in again as root.
nl: Deze richtlijnen vereisen dat u vertrouwd bent met Mac OS X. We nemen aan dat u simpele concepten en principes van OS X kent. U dient als root ingelogd te zijn op de Mac tijdens deze procedure. Deze wijzigingen kunnen niet worden uitgevoerd door een gewone gebruiker. Root toegang is niet standaard geactiveerd. U dient het te activeren in de Netinfo Manager in het Security Menu. Hierna kan u weer inloggen als root.

note: Tag: title
en: Network configuration
nl: Netwerk configuratie

note: Tag: title
en: Placing the Mac in the Skolelinux network
nl: De Mac in het Skolelinux netwerk plaatsen

note: Tag: para
en: A Mac in a Skolelinux network will behave like a workstation. This makes placing it together with Linux workstations a natural choice. For more info, see http://developer.skolelinux.no/arkitektur/arkitektur.html.en
nl: Een Mac in een Skolelinux netwerk zal zich als een werkstation gedragen. Dit maakt het een natuurlijke keuze om ze samen te plaatsen met Linux werkstations. Voor meer informatie, zie http://developer.skolelinux.no/arkiteketur/arkitektur.html.nl

note: Tag: para
en: In order make it work against the Skolelinux network, it is easiest to configure the computer to use DHCP to get ip address and other settings from the server. DHCP is usually activated by default in OS X. With DHCP running, you will have network access as SOMETHING LACKING. This is an advantage, because it will be easier to take the script down for setting up nfs on mac, which is done like this:
nl: Om het te laten werken met het Skolelinux netwerk is het het makkelijkst om de computer te configureren DHCP te gebruiken om een ip adres en ander instellingen van de server te krijgen. DHCP is meestal standaard geactiveerd in OS X. Met DHCP draaiende, zal u netwerk toegang hebben tot het netwerk en het internet als het voorzien is. Dit is een voordeel, omdat het zo makkelijker is het script te bewerken om nfs op mac te in te stellen. Kan op volgende manier gedaan worden:

note: Tag: para
en: Enter System options
nl: Geeft systeem opties

note: Tag: para
en: Choose Network
nl: Kies Netwerk

note: Tag: para
en: Choose network card. This will usually be built-in Ethernet
nl: Kies netwerk kaart. Dit zal meestal built-in Ethernet zijn

note: Tag: para
en: Click on the TCP/IP part. Configurer should use the With DHCP option.
nl: Klik op het TCP/IP deel. Configurator dient de met DHCP optie te gebruiken.

note: Tag: para
en: Click Start using
nl: Klik Start gebruiken

note: Tag: para
en: Note:
nl: Opmerking:

note: Tag: para
en: To check if the network is ok, run ifconfig from a terminal. en0 should have the flags UP, RUNNING.
nl: Om te controleren of het netwerk ok is, voer ifconfig uit vanuit een terminal. en0 dient de vlaggen UP,RUNNING te hebben.

note: Tag: para
en: If your computer has not been networked previously, this would be a good time to update the software. You will find Software update in the System part of System options. This guide assumes you have updated OS X to the latest version.
nl: Als u computer voorheen niet op een netwerk zat, is dit een goed moment om uw software te vernieuwen. U zal Software update in het System gedeelte van System options vinden. Deze handleiding veroindersteld dat u OS X vernieuwd heeft tot de laatste versie.

note: Tag: para
en: DNS is set up automatically by DHCP. If you wish to change name server, this can be done in the configuration for Network under System options.
nl: DNS wordt automatisch geconfigureerd door DHCP. Als u wenst de naam server te veranderen, kan dit door gebruik te maken van de configuratie voor Netwerk bij Systeem opties

note: Tag: para
en: To be able to use the web proxy installed on the Skolelinnux server, do the following:
nl: Om de web proxy te kunnen gebruiken die geïnstalleerd is op de Skolelinux server, doe het volgende:

note: Tag: para
en: Select Network
nl: Selecteer Netwerk

note: Tag: para
en: Select Proxy
nl: Selecteer Proxy

note: Tag: para
en: Tick off Webproxy
nl: Zet Webproxy af

note: Tag: para
en: Enter the ip address for server and the port of the webproxy. The ip is usually 10.0.2.2 and the port 3128.
nl: Geef het ip adres voor de server en de poort van de webproxy. Het ip is meestal 10.0.2.2 en de poort 3128.

note: Tag: para
en: Click Apply
nl: Klik Bevestigen

note: Tag: title
en: Authentication
nl: Autenticatie

note: Tag: title
en: LDAP configuration in OS X
nl: LDAP configutratie in OS X

note: Tag: para
en: Select Directory Access under Tools in Programs.
nl: Selecteer Directory Access onder Tools in Programma's

note: Tag: para
en: Tick off LDAPv3.
nl: Vink LDAPv3 uit.

note: Tag: para
en: Click Configure. Location should be Automatic.
nl: Klik Configureer. Locatie dient Automatisch te zijn.

note: Tag: para
en: Click New. Configuration Name should be tjener, Server Name or ip address should also be tjener.
nl: Klik Nieuw. Configuratie Naam dient tjener te zijn, Server Naam of ip adress dient ook tjener te zijn.

note: Tag: para
en: For LDAP Standard types, select RFC 2307(Unix).
nl: Voor LDAP Standaard types, selecteer RFC 2307(Unix).

note: Tag: para
en: You will now get a dialog box where you must enter search path ending. Enter the following: dc=skole,dc=skolelinux,dc=no.
nl: U zal nu een dialoog venster krijgen waar u het zoek pad dient te geven. Geef het volgende: dc=skole,dc=skolelinux,dc=no.

note: Tag: para
en: Click OK. SSL should not be activated.
nl: Klik ok. SSL dient niet geactiveerd te worden

note: Tag: para
en: Click on the Verification tab.
nl: Klik op de Verificatie tab.

note: Tag: para
en: Searching User defined path.
nl: Gebruiker gedefinieerd pad aan het zoeken.

note: Tag: para
en: The catalog node list should contain /LDAPv3/tjener (server). If you don't have this, click on Add and select LDAPv3/tjener.
nl: De cataloog node lijst dient /LDAPv3/tjener te bevatten. Als u dit niet heeft, klik op toevoegen en selecteer LDAPv3/tjener.

note: Tag: para
en: Same goes for the Contacts tab. If you don't have /LDAPv3/tjener on the catalog node list, you must click Add and select LDAPv3.
nl: Het zelfde geldt voor het tabblad 'Contacten'. Wanneer u de /LDAPv3/tjener niet in de uw catalogusitemlijst heeft dient u op 'Toevegen' te klikken en vervolgens LDAPv3 te selecteren.

note: Tag: para
en: Close Catalog access
nl: Cataloog toegang sluiten

note: Tag: para
en: Go to Accounts configuration under Options
nl: Ga naar Acoounts configuratie onder Opties

note: Tag: para
en: Select Login choices
nl: Selecteer Login keuzes

note: Tag: para
en: Tick Field for name and password
nl: Vink het veld voor naam en paswoord aan

note: Tag: title
en: NFS configuration
nl: NFS configuratie

note: Tag: para
en: The easiest way to configure nfs is to run the ready-made script mac-nfs-configuration in a shell. To run this script, you must be logged in as administrator/root. It does not work for other users.
nl: De makkelijkste manier om nfs te configureren is een voorgemaakt script mac-nfs-configuration uit te voeren in een shell. Om dit script uit te voeren, dient u als administrator/root ingelogd te zijn. Het werkt niet voor andere gebruikers.

note: Tag: para
en: NFS configuration: (the Norwegian word tjener means server)
nl: NFS configuratie: (het Noorse woord tjener betekend server)

note: Tag: para
en: The script displays a notice when it has finished. You may then close the terminal window.
nl: Het script toont een bericht wanneer het klar is. U kan dan het terminal venster sluiten.

note: Tag: para
en: The full script is included at the end of this document.
nl: Het volledige script is op het einde van dit document toegevoegd.

note: Tag: title
en: Time settings in OS X
nl: Tijd instellingen in OS X

note: Tag: para
en: Go to Date and time settings under Options.
nl: Ga naar Datum en tijd instellingen onder Opties

note: Tag: para
en: Select Network time
nl: Selecteer Netwerk tijd

note: Tag: para
en: Enter the server address (10.0.2.2)
nl: Geef het server adres (10.0.2.2)

note: Tag: para
en: Tick Use network timeserver
nl: Vink Gebruik netwerk tijdserver aan

note: Tag: title
en: Configuring a network printer in OS X
nl: Een netwerk printer in OS X configureren

note: Tag: para
en: To set up a network printer in OS X, go to Programs, then Tools and select Print center
nl: Om een netwerk printer in OS X te configureren, ga naar Programs, dan Tools en selecteer Print center

note: Tag: para
en: Select <quote>IP-printing</quote> from the drop-down box.
nl: Selecteer <quote>IP-printing</quote> in de drop-down box

note: Tag: para
en: Enter the printer network address
nl: Geef het printer netwerk adres

note: Tag: para
en: Select model and driver
nl: Selecteer model en stuurprogramma

note: Tag: para
en: Click Add
nl: Klik toevoegen

note: Tag: title
en: Changes on the server
nl: Veranderingen op de server

note: Tag: title
en: Changes to the NFS configuration
nl: Veranderingen aan de NFS configuratie

note: Tag: para
en: Log in to the server for workstations with ssh as root. In skolelinux, this machine is called tjener (server). Do the following:
nl: Log in op de server voor werkstations met ssh als root. In skolelinux, wordt deze machine tjener (server) genoemd. Doe het volgende:

note: Tag: para
en: Enter password and log in. Edit /etc/exports . This can be done by e.g. using nano (/bin/nano) or pico
nl: Geef het paswword en log in. Bewerk /etc/exports . Dit kan gedaan worden met bv. nano (/bin/nano) of pico

note: Tag: para
en: Edit /etc/exports:
nl: Bewerk /etc/exports:

note: Tag: screen
en: /etc/exports: the access control list for filesystems which may
    # be exported to NFS clients.  See exports(5).
    #
    # Orginal line
    # /skole/tjener/home0 10.0.2.0/255.255.254.0(rw)
    #
    # Changed line
    /skole/tjener/home0 10.0.2.0/255.255.254.0(rw,insecure)
nl: /etc/exports: the toegangscontrolelijst voor bestandssystemen die 
    # geexporteerd mag worden naar NFS-clients.  Zie exports(5).
    #
    # Oorspronkelijke regel
    # /skole/tjener/home0 10.0.2.0/255.255.254.0(rw)
    #
    # Aangepaste regel
    /skole/tjener/home0 10.0.2.0/255.255.254.0(rw,insecure)

note: Tag: para
en: Here we show a modified /etc/exports. You only have to add an insecure parameter. In practice, this means letting nfs use ports over 1024. As far as we know, there are no risks involved in doing this. Next we start the nfs export.
nl: Hier tonen we een anngepaste /etc/exports. U dient enkel een onveilige parameter toe te voegen. In de praktijk betekend dit nfs poorten laten gebruiken boven 1024. Zover wij weten, zijn hierbij geen risicos verbonden. Vervolgens starten we de nfs export.

note: Tag: para
en: Restart NFDS export:
nl: NFDS export herstarten:

note: Tag: para
en: Log out from the server by typing:
nl: Log uit op de server door het volgende te typen:

note: Tag: para
en: Logging out from server:
nl: Uitloggen op de server:

note: Tag: para
en: Close all the applications, and restart your Mac. Users that have been entered in LDAP should now be able to log in, as with a regular linux workstation.
nl: Sluit alle applicaties, en herstart uw Mac. Gebruikers die in LDAP zijn toegevoegd zouden in staat moeten zijn om in te loggen, zoals op een normaal linux werkstation.

note: Tag: para
en: mac-nfs-configuration:
nl: mac-nfs-configuratie:

note: Tag: title
en: Connecting Windows clients
nl: Windows clients verbinden

note: Tag: para
en: This section is meant to be of help when connecting computers running Microsoft Windows in a Skolelinux network. You will not find detailled explanations, as this is just meant to be an introduction to how it *can* be done. Administration of Windows is a vast theme, which is documented far better elsewhere.
nl: Deze sectie is bedoelt als hulp bij het verbinden van computers die Microsoft Windows draaien met een Skolelinux netwerk. U zal hier geen gedetaileerde beschrijving vinden, sinds dit slechts als een inleiding is bedoeld over hoe het *kan* gedaan worden. Windows administratie is een ruim onderwerp, wat beter gedocumenteerd is op andere plaatsen.

note: Tag: para
en: The autor has only had access to the english version of Windows, and the name on components will then be influnced. This should be alright in most cases, since the translation of Windows has a tendency to be direct translatable our local language.
nl: De auteur beschikte enkel over de engelstalige versie van Windows, en de componentnamen tonen dit. In de meeste gevallen levert dit waarschijnlijk geen problemen op aangezien de door Windows gebruikte vertaling meestal een directe vertaling is.

note: Tag: title
en: Configuring the server
nl: De server configureren

note: Tag: para
en: Skolelinux comes with a default configuration for connecting Windows clients, using Samba. If you wish to change the configuration, we recommend the many how-tos on using Samba, which can be found under <quote>documentation</quote> at http://www.samba.org
nl: Skolelinux komt met een standaard configuratie om windows clients te verbinden, met gebruik van Samba. Als u de configuratie wenst te veranderen, raden we de vele how-tos over Samba gebruik aan, welke onder <quote>documentation</quote> op http://www.samba.org kunnen gevonden worden.

note: Tag: para
en: At the time of writing, some of the software for supporting windows clients is only available from a test area at the skolelinux.no ftp server. To use it requires giving apt access to the test area and running an upgrade for the whole system. See http://http://developer.skolelinux.no/info/studentgrupper/2003-macwin-integr/index.php?page=testing for a description of how to do this. As soon as the changes have been added to the standard Skolelinux distribution, this will no longer be necessary.
nl: Op het moment van schrijven, is sommige software om windows cliënten te ondersteunen enkel beschikbaar in een test gedeelte op de skolelinux.no ftp server. Om deze software te gebruiken dient u apt toegang te geven tot het test gedeelte en een opwaardering uit te voeren voor het ganse systeem. Zie http://http://developer.skolelinux.no/info/studentgrupper/2003-macwin-integr/index.php?page=testing voor meer informatie over hoe dit te doen. Van het moment dat deze veranderingen aan de standaard Skolelinux zijn toegevoegd, is dit niet langer nodig.

note: Tag: title
en: Client configuration
nl: Client configuratie

note: Tag: para
en: A computer running Windows is regarded as a thick client in the Skolelinux context, and thus belongs on the main network. The only thing that needs attention in the network configuration is making sure the computer is configured to receive ip address and name services via DHCP. This is how windows is configured to do by default on a new installation. If the computer has been set up with a fixed address before, this should be changed to <quote>Allocate address automatically</quote>.
nl: Een computer die Windows draait word als thin client gezien in de Skolelinux context, en behoort daarvoor tot het hoofd netwerk. Het enige waar aandacht aan dient geschonken te worden is dat het ip adres en naam server configuratie via DHCP worden verkregen. Dit is de standaard windows configuratie bij een nieuwe installatie. Als uw computer voorheen een vast ip adres had, dient dit veranderd te worden in <quote>Allocate address automatically</quote>.

note: Tag: title
en: Authentication, file sharing and printer sharing
nl: Autenticatie, bestands deling en printer deling

note: Tag: para
en: When the computer has been allocated an ip address and is able to communicate with other computers on the network, it must be configured to be able to log in on the server and get access to files and printers. This is called placing the computer in the domain. The domain is the windows part of the network, controlled by the server.
nl: Wanneer de computer een ip adres toegewesen heeft gekregen en in staat is om te communiceren met andere computers op het netwerk, dient deze computer geconfigureerd te worden om in te loggen op de server en teogang te krijgen tot bestanden en printers. Dit heet de computer in het domein plaatsen. Het domein is het windows gedeelte van het netwerk, gecontrolleerd door de server.

note: Tag: para
en: Skolelinux comes with a default windows domain called <quote>skolelinux</quote>. How you configure a windows client to be a member of this domain varies according to the windows version. Access to the home directory is set up automatically when the user logs on. The home directory will then appear as drive H: . All printers that have been added to CUPS on the server will be shared on the windows network, but not installed on the individual client. The practical reason behind this is that drivers are required for the particular printers on the local network.
nl: Skolelinux komt met een standaard windows domein <quote>skolelinux</quote> genaamd. Hoe u een Windows cliënt configureerd om deel te zijn van dit domein hangt af van de Windows versie. Toegang tot de thuis map wordt automatisch geconfigureerd wanneer de gebruiker inlogt. De thuis map zal dan beschikbaar zijn als schrijf H: . Alle printers die aan CUPS toegevoegd zijn op de server zullen gedeelt worden op het Windows netwerk, maar niet geïnstalleerd worden op de individuele cliënten. De praktische reden achter dit is dat er drivers nodig zijn voor de printers in kwestie op het lokale netwerk.

note: Tag: para
en: Here is a short summary of what needs to be done for the various windows versions.
nl: Hier is een korte sammenvatting van wat er moet gebeuren voor verschillende windows versies.

note: Tag: para
en: Windows 95 and 95A don't support password encryption, and therefore are not supported by Skolelinux for security reasons.
nl: Windows 95 en 95A ondersteunen geen paswoord encryptie, en zijn daardoor niet ondersteund door Skolelinux wegens beveiligings redenen.

note: Tag: para
en: These windows versions are the easiest to place in the domain. You can do this by changing the settings for <quote>Client for Microsoft Networks</quote> under <quote>Network</quote> in the Control panel. There is an option called <quote>Logon to Windows NT-domain</quote>, which must be activated, and the domain name <quote>skolelinux</quote> entered. After rebooting, the computer will be ready to log in to Skolelinux.
nl: Deze windows versies zijn het makkelijkst in het domein te plaatsen. U kan dit doen door de instellingen voor <quote>Client voor Microsodt Netwerken</quote> onder <quote>Netwerk</quote> in het configuratie schrem te veranderen. Er is een opie <quote>Login op Windows NT-domein</quote> genaamd, die geactiveerd dient te worden, met <quote>skolelinux</quote> als domein naam. Na te herstarten, zal de computer klaar zijn om in te loggen op Skolelinux.

note: Tag: title
en: Windows NT and 2000
nl: Windows NT en 2000

note: Tag: para
en: In order to get Windows 2000 client to connect to the <quote>Skolelinux</quote> domain you need to make some adjustments to your server. (It was true for Skolelinux 0.41, it may not be necessary anymore with next releases).
nl: Om Windows 2000-clients in staat te stellen om met het <quote>Skolelinux</quote> domein verbinding te maken dienen er enkele aanpassingen doorgevoert te worden op de server (dit was het geval voor Skolelinux 0.41, in de toekomst kan dit veranderen).

note: Tag: para
en: From the server side do the following:
nl: Vanop de server dient u het volgende te doen:

note: Tag: para
en: add <quote>deb ftp://ftp.skolelinux.no/skolelinux woody-test local</quote> to /etc/apt/sources.list
nl: voeg <quote>deb ftp://ftp.skolelinux.no/skolelinux woody-test local</quote> toe in /etc/apt/sources.list

note: Tag: para
en: comment out <quote>deb ftp://ftp.skolelinux.no/skolelinux woody-test local</quote> in /etc/apt/sources.list
nl: markeer <quote>deb ftp://ftp.skolelinux.no/skolelinux woody-test local</quote> in /etc/apt/sources.list als commentaar

note: Tag: para
en: when logged as root do <quote>smbpasswd -w admin-passwd</quote>
nl: eens als 'root' aangemeld dient u het commando <quote>smbpasswd -w admin-passwd</quote> uit te voeren. NB: DO NOT DO THIS ON NEWER VERSIONS OF Skolelinux.

note: Tag: para
en: then updated any already existing user password with <quote>smbpasswd -a userID</quote>
nl: vervolgens worden een reeds bestaand gebruikerswachtwoord bijgewerkt met <command>smbpasswd -a userID</command>

note: Tag: para
en: add a root user within the LDAP directory <quote>smbpasswd -a root</quote>, prompt the root password
nl: een gebruiker wordt toegevoegd aan de LDAP-directory met het commando <command>smbpasswd -a root</command> (dit vraagt om het beheerderswachtwoord)

note: Tag: para
en: From the client side do the following:
nl: Vanop de client dient u het volgende te doen:

note: Tag: para
en: go to System, Network Id, choose Properties, then update the properties with Domain Skolelinux
nl: Ga naar Systeem->Netwerk ID, kies Properties, en werk vervolgens de eigenschappen bij met het domein 'Skolelinux'

note: Tag: para
en: use the root user and password as the authorized user to add the client within the Skolelinux domain
nl: U dient de de 'root'-account en het bijbehorende wachtwoord te gebruiken om de client toe te voegen aan het Skolelinux-domein

note: Tag: para
en: Windows XP Home is a fun product that has lost an array of useful functionality, such as the ability to be placed in a domain. Microsoft has decided that a home computer does not belong in a network, and has therefore left out this possibility. Thus, Windows XP Home edition is not supported as a client in the skolelinux architecture.
nl: Windows XP Home is een leuk product die een hoop bruikbare functionaliteit verloren heeft, zoals de mogelijkheid om in te loggen op een domein. Microsoft heeft besloten dat een thuis computer niet tot een netwerk behoort, en heeft daardoor deze mogelijkheid weggelaten. Met andere woorden, Windows XP Home editie is niet ondersteund als een client in het Skolelinux architectuur.

note: Tag: para
en: Windows XP Professional is based on Windows 2000, and thus the procedure for placing it in the skolelinux domain is very similar to what is described above. The only difference is that XP Pro has some security settings that don't mesh with the Skolelinux configuration. These settings must be changed before the computer can be added. This can be achieved by changing <quote>local policy</quote>, but it is simpler to change to registry entries, which can be done by running a small .reg file. When these settings have been changed, the computer can be added by following the procedure for Windows 2000. The registry key in question is:
nl: Windows XP Professional is gebaseerd op Windows 2000, en de procedure om het in het skolelinux netwerk te plaatsen is dus vergelijkbaar met de boven vermelde methode. Het enige verschil is dat XP Pro enkele beveiligings instellingen heeft die niet goed samengaan met de Skolelinux configuratie. Deze instellingen dienen veranderd te worden voordat de computer toegevoegd kan worden. Dit kan gedaan worden door <quote>local policy</quote> te wijzigen, maar het is simpeler om de register items te wijzigen. Dit kan gedaan worden door een klein .reg bestand uit te voeren. Wanneer deze instellingen veranderd zijn zijn, kan de computer toegevoegd worden door de procedure voor Windows 2000 te volgen. De register sleutel hier is:

note: Tag: title
en: Configuring other services
nl: Andere services configureren

note: Tag: title
en: Configuring web-proxy
nl: web-proxy configureren

note: Tag: para
en: To use the proxy, you must configure each webbrowser. For Internet Explorer this is done in <quote>Internet Options</quote>. For Opera, it is done in <quote>Preferences</quote>. The name of the proxy server is <quote>webcache</quote>, and the port is 3128.
nl: Om de proxy te gebruiken, dient u elk webbowser te configureren. Voor Internet Explorer kan dit bij <quote>Internet Opties</quote>. Voor Opera, kan dit bij <quote>Voorkeuren</quote>. De naam van de proxy server is <quote>webcache</quote>, en de poort is 3128.

note: Tag: para
en: Since each webbrowser has its own location for storing this information, there are no simple ways to update all the machines in the network. One method that is often used is to copy the changes via the samba login-script in the shape of a .reg file or .ini (depending on the browser).
nl: Vermits elk webbrowser zijn eigen locatie heet voor deze informatie op te slaan, is het niet eenvoudig om de instellingen van alle machines in uw netwerk te vernieuwen. Een methode die vaak gebruikr wordt is de veranderingen kopiëren via het samba login-script in de vorm van een .reg of .ini bestand (hangt af van het webbrowser).

note: Tag: title
en: Configuring email
nl: email configureren

note: Tag: para
en: Skolelinux offers several ways to make use of the mail service. Some are more appropriate for a school network than others. Which system is chosen is under the discretion of the local administrator. In many cases, one would wish to continue an existing solution. In some cases there are regulations stipulating the pupil's access to email.
nl: Skolelinux bied verschillende manieren aan om gebruik te maken van de mail service. Sommige zijn meer geschikt voor scholen dan andere. Welk systeem u kiest hangt af van de lokale administrator. In vele gevallen, wenst men een bestaande situatie verder te zetten. In sommige gevallen zijn er regelingen die de toegang tot de leerlingen hun email verhinderen.

note: Tag: para
en: POP is perhaps the least appropriate solution. This protocol is the most common when checking email form an ISP. POP entails downloading the message for local storage on the user's home directory before reading it using an email application. For a school network, this would mean that the email would be stored in many different locations, both on the server and the clients. Using POP would also require the email application to be configured for every single user on the clients.
nl: POP is waarschijnlijk de minst geschikte oplossing. Dit protocol is het meest voorkomende om email op te halen van een ISP. POP heeft als gevolg dat het bericht gedownload wordt naar de thuis map van de gebruiker voordat het gelezen wordt met een email programma. Voor een school netwerk, zou dit betekenen dat de email op veel verschillende locaties zou worden opgeslagen, zowel op de server als op de cliënt. POP gebruiken zou ook vereisen het email programma te configureren voor elke gebruiker op de cliënten.

note: Tag: para
en: IMAP is far better suited in this context. Using IMAP will result in the email application being connected to the server continuously, and just running as an interface to look at the email, which is always in the same location, on the server. In some cases, whic will also entail configuring the email application for every single user. Some email applications can however be configured to require logging in, and thus all users can have the same configuration.
nl: IMAP is in deze context een veel geschikter. Het gebruik van IMAP zal resulteren in een email programma dat constant verbonden is met de server, en slechts een interface draait om de mail te bekijken, die altijd op dezelfde locatie staat, op de server. In sommige gevallen, heeft dit ook tot gevolg dat het email programma voor elke gebruiker appart geconfigureerd dient te worden. Sommige email programma's kunnen echter vereisen de gebruiker te laten inloggen, en zo alle gebruikers de zelfde configuratie te laten gebruiken.

note: Tag: para
en: Web based email requires the least work with respect to Windows clients. All that is needed on the client side is a web browser. On the other hand, webmail can require greater effort to configure correctly on the server, but it is very easy to administer once it has been set up. At the same time, one is spared all the security problems with email applications on Windows (virii and worms exploit security holws). Even though a web interface can be very different from regular OS applications, experience has shown that young users easily understand how to use it. Many pupils will already have a private email account with a webbased interface (e.g. Hotmail, Yahoo).
nl: Web gebaseerde email vereist het minst voor Windows cliënten. Het enige wat er aan de cliënt zijde nodig is is een web browser. Aan de andere kant, kan webmail meer moeite vragen om te configureren op de server, maar het is makkelijk te onderhouden eens het geconfigureerd is. Tegelijkertijd wordt men gespaard van alle beveiligings problemen met email op Windows (virii en wroms exploiteren beveiligings gaten). Hoewel een web interface kan verschillen van een normaal OS programma, heeft ervaring uitgewezen dat jonge gebruikers makkelijk begrijpen hoe dit te gebruiken. Vele leerlingen zullen al een privaat email account hebben met een web gebaseerde interface (Hotmal, Yahoo).

note: Tag: title
en: Upgrading - how does it work?
nl: Opwaarderen - hoe werkt het?

note: Tag: para
en: There are several package handlers for Debian GNU/Linux distribution. We'll look at the workings of one of these. At the end, we'll mention some alternative package handlers.
nl: Er zijn meerdere package verwerkers voor de Debian GNU/Linux distributie. We zullen een kijkje nemen naar de werking van een hiervan. Op het einde, zullen we nog enkele alternatieve package verwerkers vermelden.

note: Tag: para
en: What's most important is to understand what a package handler does and what problems it solves. A package handler keeps track of packages or programs to be loaded on the computer. These packages are made and tested for Debian so that they are installed on the machine locally. The package handler takes care of any dependencies a program might have. It also had functionality for updating the software, by downloading the latest version from the network. By using the latest version, system security is significantly increased.
nl: Het belangrijkste is te weten wat een package verwerker doet en welke problemen het oplost. Een package verwerker houdt bij welke programma's op de computer gezet dienen te worden. Deze packages zijn gemaakt en getest voor Debian zodat ze lokaal geïnstalleerd worden op de machine. De package verwerker rekent af met mogelijke afhankelijkheden (dependencies) die een programma eventueel heeft. Het heeft ook functionaliteit om de software op te waarderen, door de laatste versie te downloaden van het netwerk. Door de laatste versie te gebruiken wordt de beveiliging van het systeem aanzienlijk verhoogt.

note: Tag: title
en: Using apt-get
nl: apt-get gebruiken

note: Tag: para
en: Before making use of the functionality of apt-get, you have to make sure the download sites are specified correctly. This is because you download files from the Internet. The address for these files must be given in the sources.list file.This file can be fount in the path /etc/apt/sources.list. If it is not there, you must create it in an editor, and include the following data:
nl: Omdat u bestanden van het internet ophaalt wanneer u de functies van apt-get gebruikt dient u er eerst voor te zorgen dat de ophaal-locaties juist opgegeven zijn. De adressen van deze bestanden dienen opgegeven te zijn in het bestand 'sources.list', dat u vindt in de map /etc/apt/. Als dit bestand nog niet bestaat dient u het aan te maken met een tekst-editor, met de volgende inhoud:

note: Tag: para
en: When the file <quote>sources.list</quote> is correct, it is possible to proceed to retrieving information about the packages and search in them, install packages and update installed packages. b
nl: Wanneer het bestand <quote>sources.list</quote> correct is, is het mogelijk om verder te gaan en informatie over de pakketten te ontvangen en erin te zoeken, pakketten installeren en geïnstalleerde pakketten vernieuwen.

note: Tag: title
en: Updating information on available packages
nl: Informatie over beschikbare packages vernieuwen

note: Tag: para
en: To be able to retrieve information and metadata on the packages locally, type the following command:
nl: Om in staat te zijn informatie en metadata over packages lokaal op te vragen, type het volgende commando:

note: Tag: para
en: This leads to there being a file that is downloaded locally with information and metadata on the available packages. To search through this file, another command is used:
nl: Dit leid tot het downloaden van een bestand met informatie en metadata van de beschikbare packages. Om in dit bestand te zoeken, wordt een ander commande gebruikt:

note: Tag: para
en: This results in a list of available packages. The structure of this list is package name - information on the content of the package. One can also find dependencies on this package by using the command:
nl: Dit resulteerd in een lijst van beschikbare packages. De structuur van deze lijst is naam - informatie over de inhoud van het package. Men kan ook de afhankelijkheden van een package vinden met dit commando:

note: Tag: title
en: Package installation
nl: Pakket installatie

note: Tag: para
en: When you have found a package that you wish to install, it can be installed by the following command:
nl: Wanneer u een package gevonden heeft dat u wenst te installeren, kan het geïnstalleerd worden met volgende commando:

note: Tag: para
en: It is important to get the package name is correct. Otherwise, you may download another program, or not get anything. If correct, the download and installation will go ahead.
nl: Het is belangrijk de juiste package naam te gebruiken. Anders is het mogelijk dat u een ander programma download, of totaal niets. Indien correct, zal de download en de installatie verder gaan.

note: Tag: title
en: Upgrading the system
nl: Het systeem opwaarderen

note: Tag: para
en: To automatically upgrade all installed packages to the latest version, all that is required is to enter the following command:
nl: Om automatisch alle geïnstalleerde packages op te waarderen naar de laatste versie, dient u enkel het volgende commande te geven:

note: Tag: para
en: upgrade
nl: opwaardering

note: Tag: para
en: This may take some time, particularly if it has not been done in a while. I think that this is done by a cron daemon, so there should not be a need to do this. You can find more information in the man pages if you need to learn more about apt. There are other package handlers for Debian, but apt is the most commonly used.
nl: Dit kan enige tijd in beslag nemen, vooral als het een tijd geleden is dat u dit deed. Ik denk dat dit gedaan word door een cron daemon, er zou dus geen reden mogen zijn waarom u dit moet doen. U kan meer informatie in de man pagina's vinden indien u meer wenst te weten over apt. Er zijn andere package verwerkers voor Debian, maar apt is de meest gebruikte.

note: Tag: title
en: Testing and feedback
nl: Testen en feedback

note: Tag: para
en: In order for us to correct errors in the software (bugs), it is very important that it is tested by many people, and that we receive reports on the bugs discovered. Without your help, it is close to impossible for us to uncover all errors. If you find a bug, it must be reported to the error database, http://bugs.skolelinux.no as soon as possible so that we may correct it.
nl: Voor dat wij fouten in de software kunnen verbeteren (bugs), is het noodzakelijk dat de software door vele mensen gecontrolleerd word, en dat we rapporten van de gevonden bugs ontvangen. Zonder u hulp, is het bijna onmogelijk voor ons om alle fouten te vinden. Indien u een bug vind, dient deze zo snel mogelijk gerapporteerd te worden op error database, http://bugs.skolelinux.no zodat we de fout kunnen verbeteren.

note: Tag: title
en: Guidelines for testing
nl: Richtlijnen voor het testen

note: Tag: para
en: Testing is a good way to make a contribution to flawless software, as long as the people testing provide us with bugreports.
nl: Testen is een goede manier om een bijdrage te leveren, zolang de mensen die testen ons bugreports zenden.

note: Tag: para
en: The first step on is to install the software on a computer. Check whether there any guidelines are included for the installation of the program before you begin, and follow them if that's the case. If you are not able to install the software, try again. If things come to a halt, check if newer installation guidelines are available and follow this. Maybe you made a wrong selection somewhere? If not, report to the error database according to the guidelines below.
nl: De eerste dtap is de software installeren op een computer. Controleer of er richtlijnen zijnvoor de installatie van het programma alvorens u begint, en volg deze als ze er zijn. Als u er niet in slaagt de software te installeren, probeer dan opnieuw. Alles dit niet helpt, controleer dan of er nieuwere installatie richtlijnen zijn en volg deze. Mischien maakte u ergens een foute keuze? Zo niet, rapporteer dit dan aan de error database volgense de richtlijnen hieronder.

note: Tag: para
en: Now that the software is installed, it is time to start testing it. Just start the program, and see if it works normally. Configure the program if needed, and see if it functions normally. If errors arise, see if they are reproducible. If that's the case, report the bug to the error database in accordance with the guidelines given below.
nl: Nu dat de software geïnstalleerd is, is het tijd om te beginnen testen. Start het programma, en controleer of het normaal werkt. Configureer het programma indien nodig, en controleer of het normaal functioneerd. Als er fouten opkomen, kijk dan of ze reproduceerbaar zijn. Als dit het geval is, rapporteer dan de bug aan de error database door gebruik te maken van de richtlijnen hieronder.

note: Tag: title
en: What should a quality bug report include?
nl: Wat dient een kwalitatief bug report te bevatten?

note: Tag: para
en: Bugreports are a tool for quality assurance and improvement of software. If the bugreports are faulty, they may be ignored by the developers because the information in the report is to tangled an inspecific. A useful bugreport had two main qualities: reproducibility and specificity.
nl: Bug rapporten zijn een gereedschap voor de kwaliteits garandering en verbetering van software. Als de bug rapporten onjuist zijn, kunnen ze genegeerd worden door de developers omdat de informatie in de rapporten te verward en onspecifiek is. Een bruikbaar bug rapport heeft twee hoofd kwaliteiten: reproduceerbaar en specifiek

note: Tag: para
en: If the error is not reproducible, it's difficult for the developer to find the error, and thus to correct it. It's important to include all relevant details about the error, or it may be given a low priority.
nl: Als de fout niet reproduceerbaar is, is het meoilijk voor de developer om de fout te vinden, en ze dus te repareren. Het is belangrijk een gedetaileerde bechrijving bij te voegen, of de fout kan een lage prioriteit krijgen.

note: Tag: para
en: Well specified bugreports makes homing in on an error easier. Please take the time to isolate the specific circumstances that triggered the error. If appropriate, include the source code that caused the error.
nl: Goede gespecificeerde bug rapporten maken het makelijker de fout op te sporen. Gelieve uw tijd te nemen om de exacte omstandigheden te beschrijven die de fout veroorzaken. Iendien mogelijk, sluit de broncode die de fout code veroorzaakte bij.

note: Tag: title
en: How to repport errors
nl: Hoe foutmeldingen te rapporteren

note: Tag: para
en: All bugreports that should go to Skolelinux, are reported using the webpage http://bugs.skolelinux.no. (It is possible that some errors should be reported to others. These links are listed on this page. Report the error to Skolelinux if you are unsure where it should be reported). The Skollinux uses the bugreport system Bugzilla, which is a database where it is possible to search for reports and add new reports. The following is a description of the procedure:
nl: Alle bug rapporten die naar Skolelinux dienen te gaan, worden grapporteerd via de webpagina http://bugs.skolelinux.no. (Het is mogelijk dat sommige fouten aan andere gerapporteerd dienen te worden. Deze links staan vermeld op deze pagina. Rapporteer de fout aan Skolelinux als u onzeker bent waar ze te rapporteren). Skolelinux gebruikt het bug rapport systeem Bugzilla, welke een database is waar het mogelijk is om te zoeken naar rapporten en nieuwe rapporten toe te voegen. Het volgense is een beschrijving van de procedure:

note: Tag: para
en: has the bug been reported already?
nl: Is de bug al gerapporteerd?

note: Tag: para
en: Before you submit a new bugreport, you must check if this error has been registered before at http://bugs.skolelinux.no. Duplicating earlier bugreports is of no help.It is quicker to search through the database than to write a bugreport, so it pays to check if the error has already been registered. It is also possible that it has been fixed, but you don't have the latest version, or it is being tested.
nl: Alvorens u een bug rapport verstuurd, dient u te controleren of deze fout al eerder geregistreerd werd op http://bugs.skolelinux.no. Vroegere bug rapporten dupliceren heeft geen nut. Het is sneller om door de database te zoeken dan een nieuwe bug rapport te schrijven, het beloond dus om te controleren of de fout al eerder geregistreerd werd. Het is ook mogelijk dat de fout al gerepareerd is, maar u niet de laatste versie heeft, of het getest wordt.

note: Tag: para
en: If you do find that the error you identified has been registred before, don't report it again, but read through the bugreport and add your comment to it.
nl: Als u merkt dat de gevonden fout al eerder gerapporteerd is, rapporteer de fout dan niet opnieuw, maar lees het bug rapport en voeg uw commentaar eraan toe.

note: Tag: para
en: How to check whether the bug has been reported already
nl: Hoe te controleren of de bug al gerapporteerd is

note: Tag: para
en: From the main page, follow the link ``Query existing bug reports'' and write a query in line with the error you detected. If you're unsure about how to write a query, follow the guidelines under <quote>clue</quote> at the top of the page.
nl: Volg op de hoofdpagina de link ``Query existing bug reports'' en schrijf een query met de fout die u ondekte. Als u onzeker bent over hoe een query te schrijven, volg dan de richtlijnen onder <quote>clue</quote> bovenaan de pagina.

note: Tag: para
en: Submitting a new bug report
nl: Een nieuw bug rapport verzenden

note: Tag: para
en: From the main page, follow the link ``Enter a new bug report'' log in using your email address and password.
nl: Volg op de hoofdpagina de link ``Enter a new bug report'', en meld u aan met uw e-mailadres en wachtwoord.

note: Tag: para
en: If you don't have an account, you click on the link at the bottom of the page and follow the guidelines for creating an account. In order to report bugs, you need an account, so that you may receive feedback on the handling of the error.
nl: Als u geen account heeft, dient u op de link onderaan de pagina te drukken en de richtlijnen te volgen om een account aan te maken. Om bugs te rapporteren, dient u een account te hebben, zodat u reactie kan ontvangen in verband met de fout.

note: Tag: para
en: Now that you're logged in, all that remains is to fill in the bugreport form, as described below.
nl: Nu dat u ingelogt bent, dient enkel nog het bug rapport formulier in te vullen, zoals hieronder beschreven.

note: Tag: para
en: Where was the error found?
nl: Waar was de fout gevonden?

note: Tag: para
en: The first fields deals with where the error was discovered, you must enter:
nl: Het eerste veld bepaald waar de error gevonden was, u dient het volgende te geven:

note: Tag: para
en: Which version of the distribution you have installed.
nl: De versie van de distributie die u geïnstalleerd heeft.

note: Tag: para
en: What part of the system the error arose in.
nl: Welk deel van het system de error in opkwam

note: Tag: para
en: What platform
nl: Welk platform

note: Tag: term
en: <term>OS:</term>
nl: <term> OS: </term>

note: Tag: para
en: Operating system, probably Linux
nl: Operating system, waarschijnlijk Linux

note: Tag: para
en: How important is the error?
nl: Hoe belangrijk is de error?

note: Tag: para
en: This concerns the prioritization of bugs with regard to what is critical for the system. If a function in a little-used program does not work, it should be reported with a low priority. A serious error in a commonly used program is given a high priority.
nl: Dit gaat de prioriteit van de bug aan met bekijken van wat kritiek is voor het systeem. Als een functie in een weinig gebruikt programma niet werkt, dient dit als lage prioriteit gerapporteerd te worden. Een ernstige fout in een vaak gebruikt programma wordt een hoge prioriteit gegeven.

note: Tag: para
en: Grade the error on a scale form P1 to P5, P1 being least critical. P2 is a normal grade.
nl: Beoordeel de fout op een schaal van P1 tot P5, met P1 als minst belangrijk. P2 is een normale beoordeling.

note: Tag: para
en: Concerns the critical condition of the error. Is it a major bug, or a trivial mistake?
nl: Heeft betrekking tot de kritische conditie van de fout. Is het een belangrijke bug, of een triviale vergissing?

note: Tag: para
en: Who is going to follow up on this error?
nl: Wie gaat deze fout opvolgen?

note: Tag: para
en: It is possible to state who is going to follow up on the bug and send a copy of the bugreport to any other interested parties.
nl: Het is mogelijk op te geven wie de bug zal opvolgen en een kopie van het bug rapport te zenden naar alle geïntresseerde.

note: Tag: para
en: Here it is possible to enter a developer responsible for fixing the error, or leave it blank, assigned to ``default'' ``components''.
nl: Hier is het mogelijk een developer op te geven die verantwoordelijk is om de fout te repareren, of laat het leeg, toegewezen aan ``default'' ``components''.

note: Tag: term
en: <term>Cc:</term>
nl: <term> Cc: </term>

note: Tag: para
en: If you wish to give a copy of the error to someone else, fill in their email address here.
nl: Als u wenst een kopie van de fout naar anderen te mailen, vul hun email adres dan hier in.

note: Tag: para
en: What else can you tell the developer about the error?
nl: Wat kan je de developer nog vertellen over de fout?

note: Tag: para
en: This is where the true bugreport is written so that the developer understands how to find the error. Some possible points of departure are included below:
nl: Dit is waar het echte bug rapport geschreven wordt zodat de developer weet waar de fout te vinden is. Enkele mogelijke begin punten zijn hieronder vermeld:

note: Tag: para
en: Is a short description of the error, about 60 characters or less. Consider the 'summary'-field as akin to the subject field in an email.
nl: Is een korte beschrijving van de fout, ongeveer 60 karakters of minder. Beschouw het ``summary''-veld als het subject veld in een email.

note: Tag: para
en: Here the bugreport should be written as described in <quote>What should a quality bugreport include?</quote>. Here are some points to consider:
nl: Hier dient het bug rapport geschreven te worden zoals beschreven in <quote>Wat dient een kwalitatief bug report te bevatten?</quote>. Hier zijn enkele zaken waarmee u rekening moet houden:

note: Tag: para
en: High level description of the error as you see it.
nl: Gedetaileerde beschrijving van de fout zoals u het ziet.

note: Tag: para
en: What steps are needed to reproduce the error?
nl: Wat zijn de stappen nodig om de fout te reproduceren?

note: Tag: para
en: The result of the error. What is happening?
nl: Het resultaat van de fout. Wat gebeurt er?

note: Tag: para
en: The expected result. What were you expecting to happen instead of the error?
nl: Het verwachte resultaat. Wat verwachte u dat er zou gebeuren in plaats an de fout?

note: Tag: para
en: What version of the package is used? Use 'dpkg -S '/full/path/to/the/program&num;62;' to find out about the package in question. Then 'dpkg -l 'package name'' to see the version.
nl: Welke versie van het package is gebruikt? Het commando 'dpkg -S '/volledige/pad/naar/het/programma&num;62;' toont de naam van het betreffende pakket, en 'dpkg -l 'pakketnaam' toont de versie van het pakket.

note: Tag: para
en: What package versions are used by the problematic package? Use 'bugreport -p 'pakcage name'', and answer the questions. A template is written just befire the program is finished, which is a starting point for a bugreport.
nl: Welke versies van het package zijn gebruikt door het problematische package? U kunt 'bugreport -p 'pakcage name'' gebruiken, en de vragen beantwoorden. Een bug-rapportmal wordt getoond net voordat het programma beëindigd, u kunt deze mal gebruiken als startpunt voor een bug rapport.

note: Tag: para
en: Additional information, if any.
nl: Bijkomende informatie, indien die er is.

note: Tag: para
en: When you're done filling in everything, doublecheck if all information has been entered correctly. Then click <quote>Commit</quote> and your bugreport will be registered in the Skolelinux Bugzilla database.
nl: Wanneer u klaar bent met alles in te vullen, controleer debbel of alle informatie correct is ingevuld. Klik dan <quote>Commit</quote> en uw bugrapport zal geregistreerd worden in de Skolelinux Bugzilla database.

note: Tag: title
en: Feedback on reported errors
nl: Feedback op gerapproteerde fouten

note: Tag: para
en: Normally, feedback is provided by developers concerning the error. It is possible that a developer will get in touch with the submitter if more information is needed, or if the submitter wishes to test the new version and see if the error has been corrected. Therefore, it's important that the submitter registers a functioning email address, and regularly reads email sent to this address.
nl: Normaa, wordt reactie gegeven door developers betreffende de fout. Het is mogelijk dat een developer contact opzoekt met de inzender als meer informatie nodig is, of als de inzender de nieuwe versie wenst te testen om te zien of de fout verteterd is. Daarom is het belanrijk dat de inzender registreerd met een geldig email adres, en regelmatig de email leest verstuurd naar dit adres.

note: Tag: title
en: Opera without advertising
nl: Opera zoder advertenties

note: Tag: para
en: Skolelinux has been given a special version of the Opera webbrowser, where the advertisement banner may be changed. This is done by editing '/etc/opera6rc.fixed'. The following fields should be enterd.
nl: Skolelinux heeft een speciaale versie van het Opera webbrowser gekregen, waar de advertentie banner mag veranderd worden. Dit kan gedaan worden door '/etc/opera6rc.fixed' te bewerken. De volgende velden dienen gevuld te worden.

note: Tag: para
en: 'Banner Path' is the path for a local file or URL to an external file which has to be an image (468x60 pikxles) to be displayed in the advertisement field in Opera. 'Banner HomePage' is the URL that Opera should fetch when this field is clicked on.
nl: 'Banner Path' is het pad voor een lokaal bestand of URL tot een extern bestand welk een beeld dient te zijn (468x60 pixels) at wordt weergegeven in het advertentie veld van Opera. 'Banner HomePage' is de URL die Opera dient op te halen wanneer er op dit veld wordt geklikt.

note: Tag: title
en: The choices made by the automatic installation
nl: De keuzes gemaakt door de automatische installatie

note: Tag: para
en: Select tasks to install. (Navigate using the arrow keys. Select Norwegian primay school: common, Norwegian primay school: server and Norwegian primay school: server for thin clients with space so that there is a * for each of these. If you deviate from the choices we've made, your installation will be different.) Finish.
nl: Selecteer taken te installeren. (Navigeer met de pijltjes toetsen. Selecteer Noors lagere school: normaal, Noors lagere school: server en Noors lagere school: server voor thin cliënten met spatiebalk zodat er een * voor elk van deze items komt te staan. Asl u afwijkt van de keuzes die we hier maken, zal uw installatie anders verlopen.) Klaar.

note: Tag: para
en: Debian System Configuration. No. (Don't run dselect.)
nl: Debian Systeem Configuratie. Nee. (dselect niet uitvoeren.)

note: Tag: para
en: (The installation starts and you whish to continue the installation) &lsqb;Enter&rsqb;,&lsqb;Enter&rsqb;
nl: (De installatie begint en u wenst de installatie verder te zetten) &lsqb;Enter&rsqb;,&lsqb;Enter&rsqb;

note: Tag: para
en: Configure Xaw3dg. Ok.
nl: Configureer Xaw3dg. Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Binutils. Ok.
nl: Configureer Binutils. Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Less. No.
nl: Configureer Less. No.

note: Tag: para
en: Configuring Location. C. Ok.
nl: Configureer Location. C. Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Nfs-common. Ok.
nl: Configureer Nfs-common. Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Ssh. Yes.
nl: Configureer Ssh. Yes.

note: Tag: para
en: Configuring Ssh. Yes. Configuring Abiword-common. Ok
nl: Configureer Ssh. Ja. Configureer Abiword-common. Ok

note: Tag: para
en: Configuring Apt-listchanges. Yes.
nl: Configureer Apt-listchanges. Yes.

note: Tag: para
en: Configuring Apt-listchanges. Ok.
nl: Configureer Apt-listchanges. Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Apt-listchanges. Pager. Ok
nl: Configureer Apt-listchanges. Pager. Ok

note: Tag: para
en: Configuring Apt-listchanges. Root. Ok
nl: Configureer Apt-listchanges. Root. Ok

note: Tag: para
en: Configuring Auctex. Yes.
nl: Configureer Auctex. Yes.

note: Tag: para
en: Paper Size Configuration. A4. Ok.
nl: Paper Size Configuratie. A4. Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Calamaris. Ok
nl: Configureer Calamaris. Ok

note: Tag: para
en: Configuring Calamaris. Web. Ok
nl: Configureer Calamaris. Web. Ok

note: Tag: para
en: Configuring Calamaris. /var/www/calamaris/daily.html. Ok
nl: Configureer Calamaris. /var/www/calamaris/daily.html. Ok

note: Tag: para
en: Configuring Calamaris. Squid daily. Ok
nl: Configureer Calamaris. Squid daily. Ok

note: Tag: para
en: Configuring Calamaris. /var/www/calamaris/weekly.html. Ok
nl: Configureer Calamaris. /var/www/calamaris/weekly.html. Ok

note: Tag: para
en: Configuring Calamaris. Squid weekly. Ok
nl: Configureer Calamaris. Squid weekly. Ok

note: Tag: para
en: Configuring Calamaris. /var/www/calamaris/monthly.html. Ok
nl: Configureer Calamaris. /var/www/calamaris/monthly.html. Ok

note: Tag: para
en: Configuring Calamaris. Squid monthly. Ok
nl: Configureer Calamaris. Squid monthly. Ok

note: Tag: para
en: OpenLdap configuration. Auto. Ok.
nl: OpenLdap configuratie. Auto. Ok.

note: Tag: para
en: OpenLdap configuration. Domain or host. Ok.
nl: OpenLdap configuratie. Domain or host. Ok.

note: Tag: para
en: OpenLdap configuration. (The name you gave your computer). Ok.
nl: OpenLdap configuratie. (De naam die u uw computer gaf). Ok.

note: Tag: para
en: OpenLdap configuration. (Type a password as for ldap) Ok.
nl: OpenLdap configuratie. (Voer het wachtwoord voor ldap in) Ok.

note: Tag: para
en: OpenLdap configuration. (Confirm the password) Ok.
nl: OpenLdap configuratie. (Bevestig het paswoord) Ok.

note: Tag: para
en: OpenLdap configuration. No Configuring Courier-base. Ok
nl: OpenLdap configuratie. Nee Configureer Courier-base. Ok

note: Tag: para
en: Foomatic Printerfilter Configuration. Parse. Ok
nl: Foomatic Printerfilter Configuratie. Parse. Ok

note: Tag: para
en: Foomatic Printerfilter Configuration. A2ps. Ok
nl: Foomatic Printerfilter Configuratie. A2ps. Ok

note: Tag: para
en: Configuring Cvs. /var/lib/cvs. Ok.
nl: Configureer Cvs. /var/lib/cvs. Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Cvs. create. Ok.
nl: Configureer Cvs. aanmaken. Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Cvs. No.
nl: Configureer Cvs. Nee.

note: Tag: para
en: fetchmail-common. Yes.
nl: fetchmail-common. Ja.

note: Tag: para
en: fetchmail-common. No.
nl: fetchmail-common. Nee.

note: Tag: para
en: Configuring Mozilla-browser. No.
nl: ConfigureerMozilla-browser. Nee.

note: Tag: para
en: Configuring Gnuplot. No.
nl: Configureer Gnuplot. Nee.

note: Tag: para
en: Configuring Norwegian. Bokmaal. Ok. (We have chosen bokmaal, don't think there's any difference to the installation if nynorsk is chosen.)
nl: Configureer Norwegian Bokmål. Ok. (We hebben bokmål gekozen, denk niet dat er enig verschil is aan de installatie als we Nynorsk nemen.)

note: Tag: para
en: Configuring Kdm. Ok.
nl: Configureer Kdm. Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Limacute. /var/www/limacute/. Ok
nl: Configureer Limacute. /var/www/limacute/. Ok

note: Tag: para
en: Configuring Limacute. o=linpro,c=no. Ok
nl: Configureer Limacute. o=linpro,c=no. Ok

note: Tag: para
en: Configuring Limacute. No.
nl: Configureer Limacute. Nee.

note: Tag: para
en: Configuring Localeconf. Yes.
nl: Configureer Localeconf. Ja.

note: Tag: para
en: Configuring Localeconf. (Don't choose anything here). Ok.
nl: Configureer Localeconf. (Kies hier niets). Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Ltsp-core-i386. Ok.
nl: Configureer Ltsp-core-i386. Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Mailman-limacute. my.web.server. Ok.
nl: Configureer Mailman-limacute. my.web.server. Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Ntp-simple. Ok.
nl: Configureer Ntp-simple. Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Ntp-simple. No.
nl: Ntp-simple configureren. Nee.

note: Tag: para
en: Samba Server. Yes.
nl: Samba Server. Ja.

note: Tag: para
en: Samba Server. (Enter)Work group. Ok
nl: Samba Server. (Enter)Werk groep. Ok

note: Tag: para
en: Samba Server. Yes. (We want an encrypted password)
nl: Samba Server. Ja. (We willen een enctypted paswoord)

note: Tag: para
en: Samba Server. No.
nl: Samba Server. Nee.

note: Tag: para
en: Configuring Libnss-ldap. 127.0.0.1 Ok.
nl: Configureer Libnss-ldap. 127.0.0.1 Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Libnss-ldap. dc=example,dc=net Ok.
nl: Configureer Libnss-ldap. dc=example,dc=net Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Libnss-ldap. 3 Ok. (Ldap version 3 should be used)
nl: Libnss-ldap configureren. 3 Ok. (Ldap versie 3 dient gebruikt te worden)

note: Tag: para
en: Configuring Libnss-ldap. No.
nl: Configureer Libnss-ldap. Nee.

note: Tag: para
en: Configuring Libnss-ldap. Ok.
nl: Configureer Libnss-ldap. Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Libpam-ldap. Yes.
nl: Configureer Libpam-ldap. Ja.

note: Tag: para
en: Configuring Libpam-ldap. No.
nl: Configureer Libpam-ldap. Nee.

note: Tag: para
en: Configuring Libpam-ldap. cn=manager,dc=example,dc=net Ok.
nl: Configureer Libpam-ldap. cn=manager,dc=example,dc=net Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Libpam-ldap.(Type a administrator/root password) Ok.
nl: Configureer Libpam-ldap.(Type a administrator/root password) Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Libpam-ldap. Ok.
nl: Configureer Libpam-ldap. Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Libpam-ldap. crypt Ok.
nl: Configureer Libpam-ldap. crypt Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Webmin. Ok
nl: Configureer Webmin. Ok

note: Tag: para
en: Configuring Webmin. (Type the name of your computer, probably filled in already) Ok
nl: Configureer Webmin. (Typ de naam van uw computer in, waarschijnlijkal ingevuld) Ok

note: Tag: para
en: Configuring Xserver-common. Yes.
nl: Configureer Xserver-common. Ja.

note: Tag: para
en: Configuring Xserver-xfree86. Yes.
nl: Configureer Xserver-xfree86. Ja.

note: Tag: para
en: Configuring Xserver-xfree86. (Choose your video card). Ok.
nl: Configureer Xserver-xfree86. (Kies uw video kaart). Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Xserver-xfree86. xfree86 Ok.
nl: 'Configureer Xserver-xfree86. xfree86 Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Xserver-xfree86. Ok.
nl: Configureer Xserver-xfree86. Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Xserver-xfree86. (Enter your keyboard model, standard pc104, possibly you are using somethin else). Ok
nl: Configureer Xserver-xfree86. (Geef uw toetsenbord model, standaard pc104, mischien gebruikt u iets anders). Ok

note: Tag: para
en: Configuring Xserver-xfree86. (Enter) no Ok.
nl: Configureer Xserver-xfree86. (Enter) nee Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Xserver-xfree86. (Select mouse-port. /dev/psaux is most common as PS/2 port, /dev/tts/0 for com1, and /dev/tts/1 for com2.) Ok.
nl: Configureer Xserver-xfree86. (Selecteer muis-poort. /dev/psaux is het meest voorkomend als PS/2 poort, /dev/tts/0 voor com1, en /dev/tts/1 voor com2.) Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Xserver-xfree86. (Select type of mouse, PS/2 works normally if you use this.) Ok.
nl: Configureer Xserver-xfree86. (Selecteer muis type, PS/2 werkt normaal als u dit gebruikt.) Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Xserver-xfree86. No. (Unless you have and LCD monitor)
nl: Configureer Xserver-xfree86. Nee. (Tenzij u een CD monitor heeft)

note: Tag: para
en: Configuring Xserver-xfree86. Simple. Ok. (You may choose others, but at your own risk)
nl: Configureer Xserver-xfree86. Simpel. Ok. (U mag andere kiezen, maar op eigen risico)

note: Tag: para
en: Configuring Xserver-xfree86. (Choose your display dimensions). Ok
nl: Configureer Xserver-xfree86. (Kies uw weergaven dimenties). Ok

note: Tag: para
en: Configuring Xserver-xfree86. (Set your desired resolution, using space) Ok.
nl: Configureer Xserver-xfree86. (Selecteer uw gewenste resolutie, door gebruik te maken van de spatiebalk) Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Xserver-xfree86. (Set the desired color depth.) Ok
nl: Configureer Xserver-xfree86. (Selecteer de gewenste kleur diepte.) Ok

note: Tag: para
en: Configuring Cupsys-bsd. No.
nl: Configureer Cupsys-bsd. Nee.

note: Tag: para
en: Configuring Xawtv. No.
nl: Configureer Xawtv. Nee.

note: Tag: para
en: Configuring Webalizer. /var/www/webalizer Ok.
nl: Configureer Webalizer. /var/www/webalizer Ok.

note: Tag: para
en: Configuring Webalizer. (Add a name to the report to be generated.) Ok
nl: Configureer Webalizer. (Een naam teovoegen aan het rapport dat gegenereed zal worden.) Ok

note: Tag: para
en: (Concerning dictionaries, type ) 2, &lsqb;Enter&rsqb;
nl: (Betreffende woordenboeken van type ) 2, &lsqb;Enter&rsqb;

note: Tag: para
en: Configuring Locales. (Use the arrow keys and select nn_NO and no_NO, with space) Ok.
nl: Configureer Locales. (Gebruik de pijltjes toetsen en selecteer nl_BE and nl_NL, met de spatiebalk) Ok.

note: Tag: para
en: (Question on dictionary,type) 1, &lsqb;Enter&rsqb;
nl: (Vragen over woordenboek, typ) 1, &lsqb;Enter&rsqb;

note: Tag: para
en: (Question about dictionary, type) 1, &lsqb;Enter&rsqb;
nl: (Vragen over woordenboek, typ) 1, &lsqb;Enter&rsqb;

note: Tag: para
en: (Question about dictionary, type) 7, &lsqb;Enter&rsqb;
nl: (Vragen over woordenboek, typ) 7, &lsqb;Enter&rsqb;

note: Tag: para
en: (Run the apacheconfig script? N&lsqb;Enter&rsqb;
nl: (Apacheconfiguratie script uitvoeren? N&lsqb;Enter&rsqb;

note: Tag: para
en: (LDAP support for php4, must add extension=ldap.so). Answer Y&lsqb;Enter&rsqb;
nl: (LDAP ondersteuning voor php4, extension=ldap.so dient toegevoegd te worden). Antwoord Y&lsqb;Enter&rsqb;

note: Tag: para
en: Configuring Limacute. No
nl: Configureer Limacute. Nee

note: Tag: para
en: Configuring Localeconf. No
nl: Configureer Localeconf. Nee

note: Tag: para
en: Configuring Xserver-xfree86. Yes
nl: Configureer Xserver-xfree86. Ja

note: Tag: para
en: Do you want to erase previously downloaded .deb files? (Answer) Yes&lsqb;enter&rsqb;
nl: Wilt u errder gedownloade .deb bestanden verwijderen? (Antwoord) Ja&lsqb;enter&rsqb;

note: Tag: para
en: Type &lsqb;Enter&rsqb;
nl: Typ &lsqb;Enter&rsqb;

note: Tag: para
en: You must choose one of the options below. 5 is selected. No configuration
nl: U dient een van die opties te kiezen. 5 is geselecteerd. Geen configuratie

note: Tag: para
en: Debian system Configuration. Ok
nl: Debian systeem Configuratie. Ok

note: Tag: title
en: Mail configuration
nl: Mail configuratie

note: Tag: para
en: If the firewall allows it, the fileserver can be used as a mailserver. To achieve this, some manual steps must be taken:
nl: Als de firewaal het toelaat, kan de fileserver als mailserver gebruikt worden. Om dit te bereiken, dienen enige handmatige stappen ondernomen te worden.

note: Tag: para
en: Add domain name in /etc/exim/exim.conf. This results in mail that is not meant for the domain being rejected: Find the line starting with local_domains:, the full line is probably: local_domains = postoffice.intern:intern.intern:tjener.intern:localhost
nl: Voeg de domein naam in /etc/exim/exim.conf toe. Dit resulteerd in het weigeren van mail die niet voor het domein is bedoelt: Zoek de lijn die begint met local_domains:, de volledige lijn is waarschijnlijk: local_domains = postoffice.intern:intern.intern:tjener.intern:localhost

note: Tag: para
en: Add the domain you will be using, e.g. testschool.skolelinux.no. The full line will then read: local_domains = postoffice.intern:intern.intern:tjener.intern:localhost:testschool.skolelinux.no
nl: Voeg de domein naam toe die u zal gebruiken, e.g. testschool.skolelinux.no. De volledige lijn zal dan het volgende zijn: local_domains = postoffice.intern:intern.intern:tjener.intern:localhost:testschool.skolelinux.no

note: Tag: para
en: Save the file, and if the domain is properly configured, "user@testschool.skolelinux.no" will be working.
nl: Sla het bestand op, en als het domein goed geconfigureerd is, zal "user@testschool.skolelinux.no" werken.

note: Tag: para
en: So mail will now be stored on the server. The next step is for the users to get hold of it.
nl: Mail zal nu op de server worden opgeslagen. De volgende stap is het mogelijk amken voor de gebruikers de mail op te halen.

note: Tag: para
en: Start Kmail from the menu. (K -> Internet -> KMail)
nl: Start Kmail via het menu. (K -> Internet -> KMail)

note: Tag: para
en: Choose Settings -> Configure KMail
nl: Kies Instellingen -> Configureer KMail

note: Tag: para
en: Add the right E-mail address under <quote>Identity</quote>, e.g. "user@testskool.skolelinux.no"
nl: Voeg het juiste E-mail adres toe onder <quote>Identiteit</quote>, e.g. ""

note: Tag: para
en: Select Network -> Add
nl: Selecteer Netwerk -> Toevoegen

note: Tag: para
en: Under account type, select IMAP
nl: Onder account type, selecteer IMAP

note: Tag: para
en: Enter a name for the account, (this is the how the account identifies itself in your email application, e.g. "testschool")
nl: Geef een naam voor de account, (dit is hoe de account zichzelf identificeerd in uw email applicatie, e.g. "testschool")

note: Tag: para
en: Enter username for the account (this is the username that will be sent to the mailserver, e.g. "user")
nl: Geef de gebruikersnaam voor de account (dit is de gebruikersnaam die naar de mailserver gezonden zal worden, e.g. "user"

note: Tag: para
en: Enter the password, which is the same as the user's password for logging in.
nl: Geef het paswoord, wat hetzelfde is als het gebruikers paswoord voor het inloggen.

note: Tag: para
en: Host should be "postoffice"
nl: Host dient "postoffice" te zijn

note: Tag: para
en: Click on Save the password in the configuration file
nl: Klik op "Sla het paswoord op" in het configuratie bestand

note: Tag: para
en: Now the user should be able to receive mail. In order to send mail, no changes should be necessary, but for the time being, the user must enter the following in KMail:
nl: Nu dient de gebruiker in staat te zijn om mail te ontvangen. Om mail te kunnen verzenden, zijn er geen veranderingen nodig, maar voorlopig, dient de gebruiker het volgende in KMail in te vullen:

note: Tag: para
en: Settings -> Configure KMail
nl: Instellingen -> Configureer KMail

note: Tag: para
en: Select SMTP, server postoffice and port 25
nl: Selecteer SMTP, server postoffice en poort 25

note: Tag: para
en: The fileserver must be changed to allow forwarding of mail from the internal network:
nl: De bestands-server dient aangepast te worden om het doorsturen van mail afkomstig van het interne netwerk toe te laten:

note: Tag: para
en: Find the line staring with host_accept_relay. The full line is probably: host_accept_relay = <quote>LOCALHOST</quote>
nl: Zoek de lijn die begint met host_accept_relay. De volledige lijn is waarschijnlijk: host_accept_relay = <quote>LOCALHOST</quote>

note: Tag: para
en: Add :*.intern, so that the line will be this: host_accept_relay = <quote>LOCALHOST:*.intern</quote>
nl: voeg ':*.intern' toe, de lijn zal nu dit zijn: host_accept_relay = <quote>LOCALHOST:*.intern</quote>

note: Tag: title
en: Bibliography
nl: Bibliografie
